Signalement van Simona Karbouniaris

Signalement: 'Lived experience matters: on the healing power of peer support and mental health experiences of professionals'

Het onderzoek dat ik onder de aandacht wil brengen, is het promotieonderzoek van Carolijn de Beer. Zij promoveerde afgelopen 29 januari op de betekenis en inzet van ervaringskennis in de jeugd ggz.
Het proefschrift bestaat uit twee samenhangende onderzoekslijnen:

1. de inzet van ervaringsdeskundige jongeren in de specialistische jeugdhulp en
2. de invloed van eigen psychische problematiek van artsen op hun zoektocht naar hulp, herstel en professionele handelen.

Dit onderzoek is zeer relevant voor de Academische Werkplaats langdurige GGZ, omdat het fundamentele vragen raakt over hoe zorg menselijker, herstelgerichter en inclusiever kan worden ingericht, juist voor mensen met complexe en langdurige psychische problematiek in de eerste stadia van de zoektocht naar professionele hulp. De Beer's onderzoek laat zien dat ervaringskennis geen ‘optionele aanvulling' is, maar een onmisbare kennisbron die bijdraagt aan betere aansluiting bij cliënten, meer gelijkwaardigheid in relaties en duurzamer herstel.

Ik wilde dit onderzoek onder de aandacht brengen, omdat ik denk dat de reis binnen de ggz en het verloop veelzeggend is voor de uitkomst. Veel cliënten voelen zich onvoldoende gezien, gehoord of begrepen, terwijl zorgprofessionals zelf vaak onder hoge druk werken en weinig ruimte ervaren voor kwetsbaarheid of reflectie.

Dit proefschrift maakt zichtbaar dat juist het serieus nemen van ervaringskennis, zowel van cliënten als van professionals, kan bijdragen aan het doorbreken van deze impasse. Het onderzoek biedt daarmee taal, onderbouwing en handvatten voor thema’s die in de praktijk vaak wel worden aangevoeld, maar nog onvoldoende structureel zijn verankerd in beleid, organisatie en opleiding.

Combinatie van perspectieven 

Wat dit onderzoek bijzonder maakt, is de combinatie van perspectieven. Enerzijds richt het zich op ervaringsdeskundige jongeren die worden ingezet in de zorg aan jeugdigen, anderzijds op artsen die zelf psychische klachten hebben doorgemaakt. Door deze perspectieven naast elkaar te zetten, laat het proefschrift zien dat ervaringskennis op verschillende niveaus werkzaam is: in de directe ondersteuning van cliënten, in teamdynamieken én in professionele identiteitsvorming.

Vernieuwend is dat ervaringsdeskundigheid niet wordt geromantiseerd. De Beer laat juist ook de spanningen, barrières en risico’s zien: zoals professional stigma, onduidelijke rolafbakening, machtsverschillen en het risico op overbelasting van ervaringsdeskundigen. Tegelijkertijd biedt het onderzoek concrete voorwaarden waaronder ervaringskennis wél tot zijn recht komt, zoals goede begeleiding, duidelijke kaders, supervisie en een lerende implementatiecultuur.

Inspirerend vind ik bovendien de nadruk op relationele en sociaal-emotionele processen: vertrouwen, authenticiteit, autonomie en wederkerigheid blijken cruciale werkzame elementen te zijn. 

Duidelijke aanknopingspunten voor samenwerking 

Hiernaast biedt het onderzoek duidelijke aanknopingspunten voor samenwerking tussen GGZ, sociaal domein, onderwijs en onderzoek. De inzet van ervaringsdeskundigen raakt aan vraagstukken rondom participatie, emancipatie, mensenrechten en inclusieve besluitvorming, die ook buiten de GGZ spelen. 

Voor het onderwijs onderstreept het proefschrift het belang van het structureel integreren van ervaringskennis in opleidingen voor zorgprofessionals. Niet als gastles of bijzaak, maar als volwaardige kennisbron die bijdraagt aan reflectief vermogen, bewustzijn en zelfzorg. Dit sluit goed aan bij praktijkgericht onderzoek en living labs binnen academische werkplaatsen. 

Daarnaast zie ik duidelijke verbindingen met herstelacademies, FACT-teams, netwerkzorg en andere initiatieven binnen het ecosysteem waarin formele en informele zorg samenkomen. 

Uitnodiging tot een fundamentele cultuuromslag  

De kernboodschap van dit onderzoek is dat ervaringskennis geen kwetsbaarheid of risico is dat moet worden gemanaged, maar een krachtige bron van inzicht, verbinding en herstel. Wanneer ervaringskennis serieus wordt genomen en zorgvuldig wordt ingebed, kan zij bijdragen aan meer menswaardige, effectieve en duurzame GGZ. 

Voor de langdurige GGZ betekent dit een uitnodiging tot een fundamentele cultuuromslag: van een systeem dat primair stuurt op protocollen en afstand, naar een praktijk waarin nabijheid, reflectie en gedeelde menselijkheid centraal staan – voor cliënten én professionals. 

Link naar proefschrift: Lived experience matters | Scholarly Publications