Focus op herstel en ervaringskennis
Binnen dit thema staat herstelondersteunende zorg centraal. Het gaat om zorg die niet alleen kijkt naar klachten, maar ook naar hoop, zingeving, eigen regie en meedoen in de samenleving. Ervaringskennis van cliënten, naasten en professionals is daarbij onmisbaar.
Herstel ondersteunende zorg
Herstel ondersteunende zorg (HOZ) is zorg die ruimte geeft aan het persoonlijke herstelproces van mensen met langdurige psychische problemen. Het uitgangspunt is niet alleen de behandeling van de aandoening, maar vooral het ondersteunen van iemand om weer regie te krijgen, zin in het leven te ervaren en een betekenisvolle rol in de samenleving te vinden (Boevink et al., 2008).
Verschillende levensgebieden
Deze vorm van zorg kijkt breed naar iemands leven. Er is aandacht voor verschillende levensgebieden, voor wat iemand heeft meegemaakt en voor wat iemand nodig heeft om verder te komen. De wensen, behoeften en mogelijkheden van de persoon zelf staan daarbij centraal.
Verschillen tussen mensen
HOZ houdt ook rekening met verschillen tussen mensen, zoals leeftijd, culturele achtergrond en gender. Daarnaast is het belangrijk dat zorg traumasensitief is: er is aandacht voor eerder opgedane trauma’s én voor het voorkomen van nieuwe (her)traumatisering (Reeves, 2015).
Verschillende zorgmodellen
Verschillende zorgmodellen kunnen helpen bij het vormgeven van herstel ondersteunende zorg, zoals Steunend Relationeel Handelen (SRH), krachtgericht werken en Active Recovery Triad (ART) (Zomer, 2024).
Samenstelling teams
Ook de samenstelling van teams speelt een rol: verschillende achtergronden en expertises kunnen bijdragen aan betere ondersteuning in diverse zorgsettings.
Ervaringskennis & empowerment
Herstel hangt nauw samen met ervaringskennis en empowerment (Boevink et al., 2006).
Ervaringskennis ontstaat doordat mensen zelf ervaring hebben met psychische ontwrichting en herstel. Zij weten uit eigen ervaring wat helpt en wat juist niet. Deze kennis kan ook ontstaan door de rol van cliënt, waarin mensen te maken kunnen krijgen met afhankelijkheid, stigma en ongelijkheid. Door ervaringen te delen met anderen kan deze kennis verder groeien, bijvoorbeeld via zelfhulp of contact met lotgenoten (peer support).
Ervaringskennis onmisbaar
Naast wetenschappelijke en professionele kennis is ervaringskennis een onmisbaar onderdeel van goede zorg. Ervaringskennis is ook verbonden met empowerment: het vergroten van eigen regie en zeggenschap. Dit speelt niet alleen op individueel niveau, maar ook op collectief niveau. Voor echte verandering is het nodig dat ook machtsverhoudingen en systemen veranderen (Boumans, 2016).
Bredere inzet ervaringskennis
Binnen de ggz is er steeds meer aandacht voor een bredere inzet van ervaringskennis. Dit gaat niet alleen over ervaringsdeskundigen, maar ook over andere professionals die zelf ontwrichting hebben meegemaakt (Weerman, 2016; Karbouniaris, 2023). Daarnaast is het belangrijk om ook de ervaringskennis van naasten mee te nemen.
Drie kerntaken
Wanneer ervaringskennis op een professionele manier wordt ingezet, spreken we van ervaringsdeskundigheid. Volgens de zorgstandaard Ervaringsdeskundigheid zijn er drie belangrijke kerntaken (Akwa GGZ, 2022):
- ondersteunen van individuele herstelprocessen
- bijdragen aan herstel ondersteunende zorg
- bijdragen aan destigmatisering en inclusie
Kernvragen binnen dit thema
De kernvragen binnen dit thema gaan over hoe herstel ondersteunende zorg in de praktijk vorm krijgt en hoe deze verder kan worden verbeterd. Daarbij is aandacht voor herstel, zingeving, identiteit, ervaringskennis, diversiteit en de rol van professionals en naasten.
