Schade van alcoholgebruik onderschat

26 november 2020

Dit bericht is geupdate op: 17 mei 2021

Wat weten Nederlanders over de persoonlijke en maatschappelijke schade van alcoholgebruik? Het Trimbos-instituut deed, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, onderzoek naar deze vraag en vroeg deelnemers ook naar de invloed van de sociale omgeving op hun drinkgedrag.

Opvallend is dat de meeste deelnemers niet weten dat overmatig alcoholgebruik het risico vergroot op verschillende typen kanker en dementie. Dat alcoholgebruik door de man vóór de bevruchting het risico vergroot op een miskraam, is veelal ook onbekend. Verder valt op dat de maatschappelijke gevolgen van alcohol worden onderschat. Zo zijn de kosten van alcohol voor de samenleving (totaal 2,3 - 4,2 miljard euro per jaar) hoger dan de meesten hadden gedacht.

Overmatige drinkers1 weten beduidend minder over de persoonlijke gevolgen van alcoholgebruik vergeleken met mensen die dit niet doen. Zo weten overmatige drinkers minder vaak dan mensen die dit niet doen dat het drinken van 2 glazen rode wijn per dag niet goed is voor de gezondheid (49,1% vs. 62,4%). Overmatige drinkers hebben, net als zware drinkers2, ook meer moeite met sociale druk vergeleken met mensen die dit niet doen: geen alcohol drinken als vrienden wel drinken vinden ze bijvoorbeeld (heel) moeilijk. Zoals verwacht hebben mensen die voldoen aan de richtlijn van de Gezondheidsraad3 minder moeite met sociale druk vergeleken met mensen die niet voldoen aan de richtlijn.

1 Overmatige drinkers drinken wekelijks meer dan 14 (vrouwen) / 21 (mannen) glazen alcohol.
2 Zware drinkers drinken minstens één keer per week 4 (vrouwen) / 6 (mannen) glazen op één dag.
Mensen die drinken volgens de richtlijn van de Gezondheidsraad drinken geen alcohol of in ieder geval niet meer dan 1 glas per dag.

Relatie met kanker en dementie veelal onbekend

Weinig Nederlanders zijn zich bewust dat overmatig alcoholgebruik het risico op verschillende soorten kanker en dementie vergroot. Borstkanker (15,3%) werd het minst vaak genoemd. Zie figuur 1. 

Veel mensen zeggen het advies van de Gezondheidsraad te kennen. Toch weet slechts iets meer dan de helft (55,6%) van de mensen dat de richtlijn “drink niet of niet meer dan 1 glas alcohol per dag, ongeacht je geslacht” luidt.

Alle richtlijnen en onderzoeken over alcoholgebruik gaan uit van standaardglazen. Maar weten Nederlanders wel wat daaronder wordt verstaan? De meesten maken daar een verkeerde inschatting van: 86,5% denkt dat in een fles wijn (van 750 ml) zes standaardglazen alcohol zitten, terwijl dat er feitelijk 7,5 zijn. Tenslotte blijkt ook de kennis over de gevolgen van alcohol voor de zwangerschap voor verbetering vatbaar: zo weet slechts 25,4% van de deelnemers dat alcoholgebruik door de man vóór de bevruchting de kans op een miskraam vergroot.

Figuur 1

Onderschatting maatschappelijke gevolgen

De maatschappelijke gevolgen van alcoholgebruik zijn groter dan de meeste respondenten denken, of het nu gaat om de maatschappelijke kosten van alcohol (totaal 2,3 – 4,2 miljard euro per jaar), het aantal mensen dat jaarlijks kanker krijgt als gevolg van alcoholgebruik (minstens 2900) of het aantal mensen dat jaarlijks wordt gezien door de verslavingszorg vanwege een alcoholprobleem (circa 29.000 mensen).

Bij jongeren en jongvolwassenen (15-24 jaar) die zijn overleden, speelde in 1 op de 7 gevallen alcohol een rol bij hun overlijden. Dat was voor de meeste respondenten (53,4%) meer dan verwacht.

Respondenten schatten wel goed in dat alcoholvergiftigingen op de Spoedeisende Hulp (SEH) vaak jongeren betreffen, en dat het vaak mannen zijn die voor ongevallen en geweld waarbij alcohol betrokken was op de SEH komen.

Overmatige drinkers onderschatten gevolgen en hebben meer moeite met sociale druk

De groep overmatige drinkers weet minder over de persoonlijke gevolgen van alcoholgebruik dan mensen die dit niet doen. Zo weten overmatige drinkers minder vaak dat het drinken van 2 glazen rode wijn per dag niet goed is voor de gezondheid dan mensen die dit niet doen. Ook zijn overmatige drinkers minder vaak op de hoogte van de richtlijn van de Gezondheidsraad dan mensen die dit niet doen (43,6% vs. 56,7%). Verder schatten ze de gevolgen van een avond veel drinken lager in. Daarnaast weten mensen die overmatig drinken minder vaak dat kinderen die hun ouders zien drinken positiever over alcohol gaan denken dan mensen die dit niet doen (64,5% vs. 76,4%). Bovendien lijken overmatige drinkers, net als zware drinkers, ook meer moeite te hebben met sociale druk. Vooral niet drinken als vrienden dat wel doen, vindt bijna 35,3% van de overmatige drinkers en 40,9% van de zware drinkers (heel) moeilijk. Onder de algemene bevolking is dat 13,2%.

Test je kennis over alcohol

Wie zijn/haar kennis over alcohol wil testen, kan gebruik maken van een kennistest die het Trimbos-instituut ontwikkelde in opdracht van het Ministerie van VWS. Daarin staan 10 vragen over alcohol, waaronder een aantal van de vragen uit dit onderzoek. De test is bedoeld om de kennis over alcohol te vergroten. Op alcoholinfo.nl staan nog twee tests: een om inzicht te krijgen in het eigen alcoholgebruik en een ander over alcohol en opvoeding (voor ouders).

 

Kennismonitor Alcohol 2020
Een uitgebreid rapport over het onderzoek onder volwassenen naar de kennis over alcoholschade is de vinden in de Kennismonitor Alcohol 2020.

Onderzoek in het kader van het Nationaal Preventieakkoord
Ruim 1900 mensen deden mee aan dit panelonderzoek, dat is uitgevoerd  door I&O Research in opdracht van het Ministerie van VWS. Zij vormen een afspiegeling van de Nederlandse volwassen bevolking. Dit onderzoek is uitgevoerd in het kader van het Nationaal Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik om mensen meer bewust te maken van hun eigen drinkgedrag en hun kennis over de gezondheidseffecten te vergroten.

Meer informatie

Carmen  Voogt

Stuur een bericht aan contactpersoon Carmen Voogt