Hoe een Gezonde School-adviseur en schoolpsycholoog samen werken aan welbevinden

Waarom werken aan welbevinden?

Voor Liza is het thema welbevinden verweven met wie ze is: “Welbevinden staat bij mij voorop, de rest komt later. Ik kan het dan ook niet los zien van mijn werk. En vind het heel belangrijk om aandacht te hebben voor het welbevinden van leerlingen en studenten, maar ook juist voor het personeel. Als voorwaarde.” Ze ziet dagelijks hoe belangrijk het is dat studenten zich op hun plek voelen op school. Datzelfde geldt voor haar collega’s: “Als zij goed hun vel zitten, komen ze 100.000 keer beter uit de verf, waardoor ze de leerlingen en studenten optimaal les kunnen geven”.

Thera sluit zich daarbij aan. Volgens haar is ‘welbevinden’ het belangrijkste onderwerp van het Gezonde School programma. “Ik vind het niet te verkroppen dat school voor sommige kinderen geen fijne plek is. Daar móet je zijn, dus moeten we er samen voor zorgen dat die plek goed voelt.” Ze loopt er tegenaan dat er te vaak alleen naar het individu wordt gekeken. Zo worden leerlingen soms op een sociale vaardigheidstraining of weerbaarheidscursus gezet, maar vervolgens in dezelfde context teruggebracht. “Het is bijna niet ethisch om een leerling hier individueel mee aan de slag te laten gaan. De leefomgeving, school en ouders zijn minstens net zo belangrijk.”

De kracht van samenwerking

Liza en Thera werken niet op dezelfde school, maar gaven voor Welbevinden op School regelmatig trainingen samen. Zo ontdekten ze hoe goed hun perspectieven elkaar aanvullen. En ook de reacties vanuit het publiek, wat vaak bestond uit docenten en andere onderwijsprofessionals, zoals medewerkers vanuit ondersteuningsteams, ondersteuningscoördinatoren en teamleiders, waren positief: de combinatie van psychologische verdieping en praktische tools werkt inspirerend.

“Het was echt leuk om te zien dat wij vanuit andere kaders denken”, vertelt Thera. “Liza kent de binnenkant van een school en de signalen uit de klas of in het schoolteam. Ik heb weer zicht op de omgeving en op interventies die schoolbreed werken. GGDrU monitort jaarlijks hoe het met de jongeren gaat. Die data koppel ik als Gezonde School adviseur natuurlijk terug. Maar diezelfde cijfers duiden, dat kan Liza dan weer beter vanuit hetgeen wat zij op school ziet. Dat is een hele mooie combinatie.”

Liza is het met haar eens: “Het is niet alsof Thera niets van de inhoud weet, of ik niets van het proces. Maar je kijkt met een andere blik, dat helpt heel erg. En tegelijkertijd is er ook veel overlap. We zien bijvoorbeeld allebei het belang van de context rondom een leerling of student. Samen kunnen we scholen laten zien hoe je van signaleren naar structurele stappen en beleid gaat.”

Geen quick fix voor welbevinden

Dat die stappen niet gelijk heel groot hoeven te zijn, wil Liza benadrukken. “Welbevinden lijkt soms een groot en complex thema. Er ligt veel druk op om er iets mee te doen en scholen vinden het lastig dat er geen kant-en-klare oplossing is. Sterker nog, je hebt er in het begin best veel werk aan. En het vraagt blijvende aandacht.” Haar tip? “Klein beginnen werkt dan het beste. Als je de boel wat beter ordent en iets meer doet van wat je misschien al deed, of juist iets weglaat, kan je keuzes maken die ruimte en lucht opleveren. Dat werkt vaak door op langere termijn.”

Iemand van buitenaf houdt je scherp

Bij dat ordenen en structureren kan een Gezonde School adviseur dan weer ondersteunen. “Het helpt echt als iemand van buitenaf ons als schoolteam aanjaagt en uit de waan van de dag trekt”, geeft Liza aan. “Want er zijn altijd wel brandjes om te blussen, maar waar komen die brandjes vandaan? En wat kunnen we daar structureel en schoolbreed aan doen?” Een Gezonde School-adviseur kijkt met meer afstand naar de school, kan zakken in de Ondersteuningspiramide, en op die manier signaleren waar schoolbrede oplossingen nodig zijn in plaats van individuele
ondersteuning.

Thera ziet dat ook als haar belangrijkste rol in het proces. “Op scholen is het vaak zoeken om prioriteit te krijgen voor een onderwerp als welbevinden. Alle scholen werken al in meer of mindere mate aan het versterken van welbevinden van leerlingen, maar er mist vaak samenhang. Als Gezonde School-adviseur kan ik onafhankelijk zeggen wat me opvalt. En dingen signaleren die misschien gevoelig liggen en daardoor lastiger zijn om te benoemen wanneer je zelf in de organisatie werkt. Maar daarbij is het wel heel fijn als er een deskundige, zoals een schoolpsycholoog, aan tafel zit die ook met dezelfde bril kijkt.”

Welbevinden en leren gaan hand in hand

Zo’n samenwerking tussen een Gezonde School-adviseur en een schoolpsycholoog kan dus volgens Thera en Liza bijdragen aan een integrale aanpak van welbevinden. Maar ze hebben ook andere tips om structureel aan de slag te gaan met het thema. Liza: “Wees niet bang om iets te gaan doen! Start met een analyse van je school. Hoe staan jullie ervoor ten aanzien van welbevinden? Waar zitten de blinde vlekken, maar ook: wat gaat al hartstikke goed? En als je dat lastig vindt om te doen, vraag dan iemand die wat verder afstaat van de praktijk om mee te denken. Er zijn zo veel
mensen die je kunnen ondersteunen.”

Ook Thera vindt het belangrijk dat er aandacht is voor wat al wél goed gaat. “Kijk wat je kan uitbouwen of versterken, dat is een prettig perspectief. Het zit ‘m vaak juist in de kleine dingen. Luisteren naar een leerling, oprechte interesse tonen en normen bespreekbaar maken op school kunnen al zo veel lucht geven. Het gaat echt om gezien worden. En vertrouw erop dat als je in welbevinden investeert, je ook investeert in de kwaliteit van je onderwijs. Zowel voor de leerlingen als docenten.”

“Daar sluit ik me bij aan”, concludeert Liza. “Ik hoop dat welbevinden niet gezien wordt als iets dat losstaat, maar dat het onderdeel is van het geheel, iets waar je samen aan
werkt. Want je hoeft het niet alleen te doen!”

Even voorstellen

Thera Knopperts is adviseur gezondheidsbevordering jeugd bij GGD regio Utrecht én Gezonde Schooladviseur (GSA) in het voortgezet onderwijs, in de gemeenten Zeist en Bunnik. Daar begeleidt ze scholen op allerlei thema’s van Gezonde School, van voeding en middelengebruik tot seksualiteit en welbevinden. Dit doet zij volgens de Gezonde School aanpak: integraal, planmatig en schoolbreed.

Liza Poppens is schoolpsycholoog bij Yuverta MBO in Houten. Hiervoor werkte zij als gedragswetenschapper in het voortgezet regulier en speciaal onderwijs. Haar focus ligt op schoolbreed werken aan welbevinden, zowel voor studenten als docenten.

Wat levert een samenwerking tussen een GSA en schoolpsycholoog concreet op?

Sneller van (individueel) signaleren naar schoolbreed beleid
Een schoolpsycholoog vertaalt signalen vanuit leerlingen/ studenten en docenten naar schoolbrede behoeften. Een GSA koppelt hier interventies, strategieën en praktijkvoorbeelden aan.

Ondersteuning en verbinding op verschillende niveaus, binnen én buiten de school
Een schoolpsycholoog beweegt zich door de hele Ondersteuningspiramide en kent de binnenkant van een school. Een GSA zorgt dat die ondersteuning structureel wordt ingebed in beleid en cultuur, ook buiten de school, en weet bijvoorbeeld wat er speelt binnen de gemeente en bij partners.

Meer draagvlak binnen de school
een school psycholoog kan vanuit het team uitleggen waarom welbevinden belangrijk is. Een GSA kan hierin aanjagen en brengt juist de externe, frisse blik en onafhankelijk advies.