Middelengebruik op de werkvloer: tijd voor een effectief Alcohol-, drugs- en medicijnbeleid

Werkgevers geven aan dat zij steeds vaker geconfronteerd worden met de gevolgen van middelengebruik op de werkvloer. Ze vinden restanten drugs op het toilet of er ontstaan incidenten doordat medewerkers onder invloed zijn tijdens het werk. De gevolgen zijn aanzienlijk. Denk aan veiligheidsrisico’s, verminderde productiviteit, hoger ziekteverzuim, een slechtere werksfeer en mogelijke reputatieschade.

En aangezien een bedrijf een afspiegeling is van de samenleving, komt het overal voor. Bijna 17% van de werkenden drinkt riskant. Het alcoholgerelateerd verzuim en verminderde productiviteit door alcoholgebruik kosten werkgevers jaarlijks circa 1,3 miljard euro. Als er verzuimd wordt door alcoholgebruik, is dat gemiddeld 3 dagen per persoon per jaar.

Werkgevers: zet in op preventie

Veel organisaties komen pas in actie na een incident. Toch ligt de grootste winst in preventie. Met een goed doordacht Alcohol-, drugs- en medicijnbeleid (ADM-beleid) kun je als werkgever bijdragen aan een gezonde en veilige werkomgeving en daarmee het welzijn van je medewerkers. 

De Handreiking Alcohol-, drugs- en medicijnbeleid  van het Trimbos-instituut biedt hiervoor concrete handvatten en een praktische aanpak. 

ADM-beleid: meer dan regels en sancties

Effectief ADM-beleid gaat verder dan alleen afspraken en regels. Beleid dat alleen gericht is op regels en sancties kan juist drempels opwerpen voor medewerkers om problemen bespreekbaar te maken en om hulp te zoeken. Beleid waarin ook aandacht is voor zorg en preventie werkt beter. We adviseren werkgevers daarom om in te zetten op preventie. Interventies in de werksetting hebben namelijk een positief effect.

De vier pijlers van effectief ADM-beleid

De handreiking ADM-beleid onderscheidt vier samenhangende pijlers: 

Pijler 1 | Regels en handhaving

Duidelijke afspraken vormen de basis. Wat is wel en niet toegestaan en wat zijn de consequenties bij overtreding? Ga met elkaar in gesprek over middelengebruik in relatie tot werk. Het is de verantwoordelijkheid van zowel werkgever als werknemer om te zorgen voor een gezonde en veilige werkplek.   

Belangrijk: in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) staat dat het testen van medewerkers op het gebruik van alcohol en drugs niet is toegestaan omdat daarbij sprake is van het verwerken van ‘bijzondere persoonsgegevens’. Testen op alcohol of drugs mag enkel bij beroepen zoals piloten, schippers en spoorwegmachinisten. Dit is vastgelegd in de Wet luchtvaart, Scheepvaartwet, Spoorwegwet en de Wet lokaal spoor. Deze wetten zijn gebundeld in het Besluit alcohol, drugs en geneesmiddelen in het verkeer.  

Pijler 2 | Voorlichting en bewustwording

Bewustwording helpt problemen voorkomen. Informeer medewerkers over de risico’s van middelengebruik in relatie tot werk en maak het onderwerp bespreekbaar binnen de teams.   

Pijler 3 | Signalering en ondersteuning

Vroege signalering is essentieel. Leidinggevenden spelen hierbij een belangrijke rol. Zij moeten signalen herkennen én weten hoe zij het gesprek kunnen aangaan. Daarbij hoort ook passende ondersteuning voor medewerkers die hulp nodig hebben.  

Pijler 4 | Sociale en fysieke omgeving

De werkomgeving kan middelengebruik beïnvloeden. Is alcoholgebruik onderdeel van sociale activiteiten? Hoe is de omgeving, zoals de kantine, binnen het bedrijf ingericht en welke sociale norm wordt er uitgedragen over het gebruik van alcohol en drugs?   

Aan de slag: maak het beleid passend bij de organisatie 

Geen enkel bedrijf is hetzelfde. Iedere organisatie heeft een eigen context en risicoprofiel. Daarom is maatwerk belangrijk. Breng in kaart welke factoren binnen jouw bedrijf een rol spelen en stem het ADM-beleid daarop af. Denk hierbij aan het type werk (zwaar fysiek werk, shift werk of juist saai monotoon werk) of heerst er een organisatiecultuur waarin het gebruik van alcohol normaal is? De handreiking biedt een praktisch stappenplan om een ADM-beleid op te stellen.  

Wacht niet op een incident, maar neem het initiatief. De vernieuwde Handreiking Alcohol-, drugs- en medicijnbeleid  van het Trimbos-instituut biedt een basis voor een gezonde werkomgeving.  

Direct starten met het opstellen van ADM-beleid? Of wil je meer lezen over effectief ADM-beleid? Bekijk dan de vernieuwde ADM-handreiking en volg het stappenplan. En heb je advies of hulp nodig? Neem dan contact op via werkgevers@trimbos.nl of met Linda van Engelen, adviseur Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk, via lengelen@trimbos.nl.