Gevaarlijke pillen online te bestellen: wat is er aan de hand?

• Welke middelen worden er online aangeboden?
• Waarom kunnen deze gevaarlijke stoffen online besteld worden? Mag dat?
• Wie gebruiken deze middelen eigenlijk?
• Hoe gevaarlijk zijn deze middelen?
• Hoeveel mensen zijn er aan deze middelen overleden?
• Wat moet er volgens het Trimbos-instituut nu gebeuren?

Welke middelen worden er online aangeboden?

Online kan je zowel geregistreerde medicijnen zonder recept kopen als diverse soorten Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS), beter bekend als designer drugs. NPS zijn stoffen die in hun effecten lijken op traditionele verboden drugs zoals ecstasy, LSD of heroïne. Daarnaast zijn er NPS die qua werking lijken op medicijnen die alleen op recept verkrijgbaar zijn zoals slaap- en kalmeringsmiddelen of pijnmedicatie. De webshops waarop NPS worden aangeboden zijn niet dezelfde als de webshops die claimen dat ze geregistreerde medicijnen aanbieden.

Webshops die NPS als vervangers van verboden drugs (designer drugs) ‘voor onderzoek’ aanbieden, bestaan al ruim tien jaar. Een heel breed assortiment aan stoffen kan daar in diverse verschijningsvormen worden gekocht, zoals poeders, pillen en capsules. Maar sinds een paar jaar bieden zij ook NPS aan die qua werking erg lijken op medicijnen zoals bijvoorbeeld slaap- en pijnmedicatie. Zo lijkt bijvoorbeeld O-desmethyltramadol (O-DSMT) op het pijnstillende medicijn tramadol en bromazolam op het slaapmiddel alprazolam (Xanax). Deze stoffen zijn alleen nooit als geneesmiddel in Nederland op de markt gekomen en kunnen daarom voor onderzoeksdoeleinden online worden verkocht.

Naast de NPS die online aangeboden worden, zijn er ook webshops die aangeven dat ze geregistreerde medicijnen verkopen en dat je er geen recept voor nodig hebt. Dit mag niet volgens de Geneesmiddelenwet. Daarbij staan enkele middelen die op deze websites worden aangeboden ook op de Opiumwet. Denk aan slaap- en kalmeringsmiddelen zoals diazepam en alprazolam en pijnmedicatie zoals oxycodon en fentanyl. Of deze medicijnen geproduceerd zijn door een farmaceutisch bedrijf, is maar zeer de vraag. Er zijn namelijk ook namaak-medicijnen in omloop. De medicijnen bevatten dan wel dezelfde werkzame stof, maar de dosering wijkt af, of de medicijnen bevatten een hele andere en soms veel sterkere stof dan wat door de aanbieders wordt gezegd. Een voorbeeld hiervan zijn de namaak-oxycodonpillen met daarin de veel sterkere nitazenen. Het Trimbos-instituut waarschuwde in maart van dit jaar via een Red Alert voor deze namaak-medicijnen.

Waarom kunnen deze gevaarlijke stoffen online besteld worden? Mag dat?

De meeste NPS zijn in eerste instantie legaal verkrijgbaar en vallen onder de Warenwet, totdat kan worden aangetoond dat ze een risico vormen voor de volksgezondheid. Vanaf dat moment staan ze op lijst I of lijst II van de Opiumwet en zijn de stoffen verboden. Daarnaast is er sinds 1 juli 2025 een lijst IA , waar een drietal groepen NPS op staan. De stoffen die niet op Lijst I, IA of II staan, mogen dus nog steeds verkocht worden voor onderzoeksdoeleinden, ondanks dat deze stoffen risico’s met zich meebrengen.

Geregistreerde medicijnen mogen alleen worden voorgeschreven door een arts. Voor sommige medicijnen geldt zelfs dat ze onder de Opiumwet vallen als zij niet voorgeschreven zijn door een arts. Het online verkopen is daarom niet toegestaan.

Wie gebruiken deze middelen eigenlijk?

Er is weinig bekend over wie online NPS kopen die zijn afgeleid van slaap- of kalmeringsmiddelen of pijnmedicatie, of wie online zonder recept geregistreerde medicijnen kopen. Het gaat naar alle waarschijnlijk om in ieder geval de volgende groepen:

• Voortgezet gebruik van voorgeschreven medicatie
  Mensen die ooit medicijnen kregen (bijv. tegen pijn, angst of slaapproblemen) maar niet kunnen stoppen met het gebruik terwijl ze het middel niet langer voorgeschreven krijgen van hun arts. In 2024 gebruikten ca. 1,3 miljoen volwassenen slaap- of kalmeringsmiddelen waarvan 480.000 volwassenen ze ook zonder recept gebruikten. Bijna een miljoen mensen gebruikten in het afgelopen jaar pijnmedicatie, waarbij ongeveer 110.000 mensen deze middelen ook zonder recept gebruikten.
• Zelfmedicatie
  Mensen met langdurige klachten (pijn, angst, slaapproblemen) die niet naar een arts gaan, maar zelf klachten proberen te verlichten met online gekochte medicijnen zonder recept of NPS die op medicijnen lijken.
• Experimenteren met psychoactieve stoffen
  Mensen die ervaring hebben met drugs en NPS, nieuwsgierig zijn naar nieuwe stoffen en daarmee graag experimenteren. Zij bestellen deze stoffen online, vaak ‘voor de geestverruimende ervaringen” of om effecten te testen.
• Combinatiegebruik bij of na uitgaan
  Uitgaanders die na het gebruik van stimulerende drugs (zoals amfetamine of 3-MMC) slaap- of kalmeringsmiddelen nemen om te kunnen slapen.

Vanwege de laagdrempelige beschikbaarheid is het mogelijk dat ook mensen die niet direct tot een van deze groepen vallen deze stoffen online bestellen. Vooral mensen die te maken hebben met slaap, angst en pijnklachten hebben een verhoogd risico om afhankelijk te raken van deze stoffen. Daarnaast lopen de bovengenoemde groepen vermoedelijk ook door elkaar. Iemand die uitgaat en regelmatig slaap- en kalmeringsmiddelen gebruikt, kan slaapproblemen ontwikkelen en hierdoor juist vaker slaap- en kalmeringsmiddelen gaan gebruiken en er afhankelijk van worden.

Hoe gevaarlijk zijn deze middelen?

Het gebruik van NPS, maar ook geregistreerde medicijnen zonder recept is nooit veilig. Van de meeste NPS zijn de risico’s nog niet (genoeg) onderzocht. Doseringen van NPS zijn daarom moeilijk in te schatten. Doseringen van registreerde medicijnen zijn alleen door artsen vast te stellen. Door de beperkte kennis over de werking en doseringen van NPS ben je je eigen proefkonijn. Ook zelf experimenteren met medicijnen is gevaarlijk.

Mensen hebben na het gebruik van deze middelen een verminderd reactievermogen. Mensen kunnen hierdoor vallen of een ongeluk veroorzaken. Daarnaast is het combineren van diverse middelen, zoals sommige gebruikers lijken te doen, extra riskant. Met name het gecombineerd gebruik van middelen die een dempende werking hebben op het centrale zenuwstelsel is erg risicovol. Deze demping kan leiden tot verminderde ademhaling en de dood. Ook combinaties met het dempende middel alcohol zijn dus zeer gevaarlijk.

Verder hebben stoffen met een dempende werking een relatief hoog verslavingspotentieel. Gebruikers wennen snel aan de effecten, kunnen vervolgens afhankelijk worden en hebben daarna professionele hulp van een huis- of verslavingsarts nodig om te stoppen. Voor artsen is het zeker bij NPS lastig om iemand te begeleiden bij het afbouwen van het gebruik, omdat hier weinig informatie over beschikbaar is.

Op basis van de berichtgeving in de media over de incidenten en overlijdens na het gebruik van deze middelen lijkt het erop dat veel gebruikers zich onvoldoende bewust zijn van de risico’s of geen alternatief zien.

Hoeveel mensen zijn er aan deze middelen overleden?

Bij veel berichten die de afgelopen weken voorbijkomen gaat het om vermoedens dat het gebruik van NPS of nep-medicijnen een rol heeft gespeeld bij het overlijden. Het is onduidelijk in hoeveel gevallen dit ook aangetoond is.

In het algemeen ontbreekt een goed beeld van het aantal mensen dat overlijdt na het gebruik van NPS of online aangekochte medicijnen. Dat komt vooral doordat er bij de meeste incidenten geen toxicologisch onderzoek wordt gedaan en analytische bevestiging vaak ontbreekt. Voor het aantonen van NPS zijn meestal ook specifieke analyses nodig.

In de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS wordt geen duidelijk onderscheid gemaakt tussen illegale middelen en medicijnen. Ook wordt niet bijgehouden of mensen medicijnen met of zonder recept hebben gebruikt. Ten slotte worden veel drugs niet apart geregistreerd maar als groepen middelen bijgehouden.

Ten slotte gaan de beschikbare cijfers alleen over de directe doodsoorzaak. Een overlijden kan ook ontstaan door een indirecte doodsoorzaak, zoals iemand die onder invloed van een middel in het water valt en verdrinkt. Indirecte doodsoorzaken worden niet meegenomen in de doodsoorzaakstatistiek.

Wat moet er volgens het Trimbos-instituut nu gebeuren?

Het is belangrijk om onderzoek te doen naar wie online NPS afgeleid van medicijnen of geregistreerde medicijnen kopen en waarom. Hoewel er wel een beeld bestaat van de verschillende groepen die dit soort middelen gebruiken, weten we niet hoe groot de groep is die problemen ervaart na het gebruik van deze middelen. Mensen kunnen het zoeken van hulp uitstellen doordat zij hun klachten niet bespreken met hun omgeving of een huisarts, omdat zij zich schamen voor hun gebruik. Het is van groot belang dat mensen die deze middelen problematisch gebruiken of afhankelijk zijn geraakt hulp krijgen. Mensen die hulp krijgen, hebben een grotere kans om succesvol te stoppen met het gebruik. Daarnaast kan de verslavingszorg mensen beter begeleiden in het afbouwen van het gebruik.

Heb je vragen over drugsgebruik of maak jij je zorgen over jezelf of iemand anders? Bel de drugsinfolijn op 0900-1995 of ga naar www.drugsinfo.nl.

Meer informatie

• Alles over drugs- en medicijnwebshops: https://www.drugsinfo.nl/overige-middelen/wat-zijn-drugswebshops/
• Alles over het verbod op designer drugs: https://www.drugsinfo.nl/wet/verbod-op-designer-drugs/
• Hoe Nederland zich moet voorbereiden op de komst van niet-voorgeschreven synthetische opioïden: https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/betere-voorbereiding-in-nederland-nodig-voor-opkomst-niet-voorgeschreven-synthetische-opioiden/
• Meer feiten en cijfers over synthetische opioïden https://www.trimbos.nl/kennis/drugs/informatiepermiddel/synthetische-opioiden/