‘ChatGPT for Teens’: hoe ziet de tienermodus op AI eruit?

Momenteel gebruikt de helft van de 12- tot en met 17-jarigen in Nederland minstens wekelijks AI. Een technologie die oorspronkelijk helemaal niet voor jongeren ontworpen is. Dat besef leidt tot zorgen onder experts en ouders.

Bekend patroon: tech met terugwerkende kracht ‘kindvriendelijker’ maken

In de tech-wereld zien we een terugkerend patroon: technologie is er eerst beschikbaar voor iedereen en wordt na enige tijd – meestal onder druk vanuit de maatschappij – ‘kindvriendelijk(er)’ gemaakt. Begin vorig jaar zagen we dit ook bij de introductie van Instagram Teen Accounts door Meta. Waarbij we vanuit het expertisecentrum Digitalisering en Welzijn onze zorgen uitten over deze ‘schijnveiligheid’.

Dat ChatGPT voor tieners nu in het leven geroepen is, heeft ongetwijfeld ook deels te maken met de recente zorgen vanuit de maatschappij. Maar dan over het gebruik van ‘Chat’ door jongeren. Zoals de schrijnende gevallen van suïcide die de afgelopen jaren aan het licht zijn gekomen, onder andere in de VS. Hiervan wordt verondersteld dat contact met een AI-taalmodel heeft bijgedragen aan deze tragische gebeurtenissen. Daarnaast zijn er zorgen over de impact die AI-automatisering kan hebben op het probleemoplossend vermogen van kinderen en jongeren, bijvoorbeeld op het gebied van wiskunde.¹1 Lopen mentale en cognitieve spieren het risico af te sterven wanneer we steeds vaker een beroep doen op AI voor taken? Ook zijn er eerste signalen dat contact met chatbots impact kan hebben op hoe we kijken naar interacties met andere mensen. Nog niet peer-reviewed onderzoek uit de VS suggereert namelijk dat volwassenen na twee weken contact met een bijzonder vriendelijke en meegaande AI bot wat minder tevreden zijn met de menselijke interacties die ze daarna hebben.²2 Met de tienermodus probeert OpenAI in te spelen op een aantal van deze maatschappelijke zorgen. Voordat ik daar verder op in ga, duiken we eerst in de leeftijdsverificatie die bepaalt of je als gebruiker in de tienermodus terecht komt.

Hoe stelt ChatGPT vast dat de gebruiker een tiener is en hoe betrouwbaar is deze inschatting?

In tegenstelling tot de meeste leeftijdsverificatiemethodes die de afgelopen maanden bij andere technologieën ingesteld zijn, zoals het maken van een selfiefoto of -video, gebruikt ChatGPT de tekstuele input van gebruikers om te bepalen of ze een volwassene (18+) of tiener (13-17) zijn. Als ‘Chat’ meent dat de gebruiker op basis van zijn taalgebruik jonger dan 18 jaar is, dan komt hij automatisch in de ‘for Teens’ versie van ChatGPT.

De minimumleeftijd voor ChatGPT is volgens de gebruikersvoorwaarden 13 jaar. Het is echter niet duidelijk of er bij het inschatten van de leeftijd ook gecontroleerd wordt of de gebruiker aan deze voorwaarde voldoet. Ook is niet duidelijk welke versie van ChatGPT gebruikers die jonger dan 13 jaar zijn krijgen. Want hoewel dit uiteraard ook volgens het platform niet de bedoeling is, weten we dat tieners onder de minimumleeftijd toch regelmatig te vinden zijn op de diverse online platformen.

De leeftijdsprofilering lijkt ook nog niet waterdicht. Dit bleek uit een test van de leeftijdsvoorspelling voor een ‘adult-only’ versie van ChatGPT: ruim 1 op de 8 minderjarige gebruikers werd nog aangezien voor een volwassene. (De ‘adult-only’ versie is tot nader order uitgesteld.) Over de exacte nauwkeurigheid van de leeftijdsinschatting die nu wordt gebruikt voor ChatGPT for Teens is geen openbare data beschikbaar.

Aanpassing 1: minder ‘menselijke trekjes’ in de chat

Eenmaal in ChatGPT voor tieners krijgt een jonge gebruiker volgens OpenAI een aangepaste ervaring. Zo zet het bedrijf in het bijzonder in op het verminderen van het antropomorfisme dat vaak gepaard gaat met kunstmatige gesprekspartners: de neiging om menselijke eigenschappen toe te kennen aan objecten of entiteiten waarvan we eigenlijk goed weten dat ze niet menselijk zijn. Met name voor kinderen en jongeren vormen menselijke trekjes in een AI-model een risico. Het kan bijdragen aan ongezonde hechting, aanhankelijkheid en afhankelijkheid van de jongere op het AI-model. Eerste aanwijzingen hiervoor zijn gevonden bij een onderzoek onder jongvolwassenen,³3 een iets oudere leeftijdsgroep maar daarmee dus naar verwachting ook weerbaarder dan tieners. In de praktijk betekent de poging om vermenselijking te verminderen dat ChatGPT de jongere er vaker aan herinnert dat het met een AI-model te maken heeft. En dat het model erop let om “extra voorzichtig te zijn bij risicovolle onderwerpen”, aldus de documentatie van OpenAI.

Aanpassing 2: begeleiden in plaats van voorkauwen

Daarnaast besteedt de tienermodus ook aandacht aan de eerder benoemde risico’s voor het leervermogen van jongeren. ChatGPT voor tieners bevat een ‘Study Mode’, waarin het AI-model expliciet meer aanstuurt op begeleidende vragen in plaats van het werk uit handen te nemen of kant-en-klare antwoorden te bieden. Ook dit is een mooie ontwikkeling, al is het niet duidelijk of deze Study Mode een optionele instelling is die alsnog zelf door tieners moet worden geactiveerd, of dat dit een vaste eigenschap is van de ‘for Teens’-omgeving. De documentatie van OpenAI suggereert echter wel dat ouders met een ChatGPT-account dat gelinkt is aan dat van hun kind op afstand de Study Mode kunnen activeren zodat die actief is bij elke nieuwe chat die de tiener opstart.

Aanpassing 3: ouderlijk toezicht via gekoppelde accounts

Dat brengt me bij de laatste functionaliteit die ik hier wil uitlichten: het koppelen van ouder- en tieneraccounts. Zowel de ouder als de tiener kan de ander uitnodigen om de accounts te ‘linken’. Als een tiener wil unlinken dan krijgt de gelinkte volwassene daar een melding over. Opvallend is wel dat tieneraccounts die gelinkt zijn aan een volwassene voorzien worden van meer bescherming dan tieneraccounts die zonder koppeling worden gebruikt. Zoals meldingen die ouders ontvangen over dat hun kind vragen stelt over risicovolle onderwerpen zoals eetstoornissen. Maar ook het minder te zien krijgen van: expliciete, gewelddadige of schokkende beelden; ‘viral challenges’; seksuele, romantische of gewelddadige rollenspellen; en extreme schoonheidsidealen is een beschermende maatregel die op dit moment alleen voorbehouden lijkt te zijn aan tieners die gelinkt zijn aan een volwassene. Dat is zorgwekkend, want juist de tieners die wellicht geen (ChatGPT-gebruikende) ouder of opvoeder om zich heen hebben om aan gelinkt te worden lopen groter risico.

Razendsnelle tech-ontwikkelingen gaan voorbij aan welzijnsvraagstuk

Deze ontwikkeling is een (in sommige opzichten onvolmaakte) stap in de goede richting. Althans, als we ervan uitgaan dat we überhaupt het juiste pad aan het bewandelen zijn. AI is een onvoorspelbare systeemtechnologie: een kracht die een grote, fundamentele impact kan hebben op hoe we leven, werken, ontspannen en verbinden.

Door de razendsnelle ontwikkeling van technologie is één cruciale vraag overgeslagen: vinden we überhaupt dat tieners chatbots zouden moeten gebruiken? Een technologie waarvan we de gevolgen niet kunnen overzien. Een tienermodus normaliseert het gebruik van deze technologie onder jongeren, en verschuift de aandacht van ‘óf jongeren dit moeten kunnen gebruiken’ naar ‘hóe jongeren dit kunnen gebruiken’. Dit zijn grote vraagstukken waar wij als maatschappij wel degelijk nog actie in moeten nemen en eigenaarschap voor moeten creëren. Daar zetten we ons met het expertisecentrum in ieder geval voor in.

Het is daarom van groot belang om niet alleen goed te volgen welke technologische ontwikkelingen er allemaal zijn, maar juist ook wat de impact hiervan is op mensen die deze digitale technologieën gebruiken. Het expertisecentrum voert daarom de Monitor Digitalisering en Welzijn uit, waarvan de resultaten eind dit jaar worden verwacht. Nu al benieuwd naar cijfers? Bekijk dan de uitkomsten van het Pilotonderzoek Digitalisering en Welzijn van afgelopen jaar.

Meer weten over AI en welzijn?

Bekijk ons nieuwe kennisdossier over AI en welzijn of onze praktische tips over verantwoord AI-gebruik op DigitaleBalans.nl.

Denk jij aan zelfdoding? Bel 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op 113.nl.

Wetenschappelijke bronnen

1. Bastani, H., Bastani, O., Sungu, A., Ge, H., Kabakcı, Ö., & Mariman, R. (2025). Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics. Proceedings of the National Academy of Sciences, 122(26), e2422633122.
2. Ibrahim, L., Hafner, F. S., Cheng, M., Lee, C., Anselmetti, R., Willer, R., … & Yang, D. (2026). Sycophantic AI makes human interaction feel more effortful and less satisfying over time. arXiv preprint arXiv:2605.07912.
3. Lan Y, Liu S and Chen H (2026) The effects of responsiveness, perceived warmth, and anthropomorphism on university students’ use of conversational AI for learning support: a chain mediation analysis based on S-O-R framework. Front. Psychol. 17:1769964. doi: 10.3389/fpsyg.2026.1769964

Voetnoten

• 1
  1 ↩︎
• 2
  2 ↩︎
• 3
  3 ↩︎