Is een totaal verbod op gokreclame een goed idee?

Sinds de invoering van de Wet kansspelen op afstand (Koa) in 2021 is het maatschappelijk debat over gokken merkbaar veranderd. Deze wet was oorspronkelijk bedoeld om illegaal gokkende Nederlanders te verplaatsen naar legale aanbieders – en ze zo beter te beschermen tegen gokschade. Uit de eerste evaluatie van de wet blijkt dat deze doelen nog ver buiten bereik zijn.

Groeiende illegale markt en ontoereikende bescherming tegen gokschade

De illegale markt is nu groter dan voor de marktopening en de bescherming tegen gokschade is ontoereikend.¹1 Bovendien heeft de wetswijziging geleid tot een grote groep nieuwe gebruikers, waaronder veel jongvolwassenen en zelfs minderjarigen. In dezelfde periode verschenen vanuit toonaangevende organisaties als de Lancet Public Health commissie en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beleidsaanbevelingen om gokschade te voorkomen. Het uitgangspunt van deze beleidsadviezen: gokken moet worden benaderd als een volksgezondheidsprobleem, vergelijkbaar met tabak en alcohol. Dit vraagt om een verschuiving van de aandacht voor het individu naar de omgeving en de inzet van maatregelen om blootstelling aan en beschikbaarheid van gokproducten te verminderen.

De bovenstaande ontwikkelingen hebben geleid tot toenemend politiek draagvlak voor strengere wetgeving. Zo wordt in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA gesproken over een verbod op gokreclame. En hebben de ChristenUnie en SP een initiatiefwet aangekondigd, waarin ook wordt gesproken over een totaal reclameverbod. Tegen deze achtergrond rijst de vraag in hoeverre een totaalverbod op gokreclame daadwerkelijk kan bijdragen aan het voorkomen van gokschade.

Het zien van veel gokreclames maakt gokken ‘normaal’

Een belangrijk argument voor een stevige inperking van reclame door gokaanbieders is de enorme omvang van gokadvertenties die op dit moment zichtbaar is. Uit recent onderzoek van de Consumentenbond blijkt dat advertenties van legale gokbedrijven in één jaar tijd 862 miljoen keer werden weergegeven op sociale media, waarvan 342 miljoen keer aan jongvolwassenen. Eerder onderzoek liet al zien dat er de nodige fouten worden gemaakt in de targeting, waardoor advertenties toch onbedoelde groepen bereiken.²2 Deze brede zichtbaarheid van gokreclame kan bijdragen aan de normalisering van gokken. Door herhaalde blootstelling gaan mensen gokken steeds vaker zien als iets gewoons en maatschappelijk acceptabel. Een recente Belgische studie laat zien dat blootstelling aan gokreclame samenhangt met gokintenties en gokgedrag, waarbij normalisering een belangrijke rol speelt.

Het is extra zorgelijk dat de impact van gokreclames het sterkst lijkt te zijn bij mensen die problemen met gokken ervaren.³3⁴4 Onderzoek onder mensen met gokproblemen laat zien dat gokreclames een belangrijke trigger kunnen vormen voor ongeplande gokuitgaven en het hervatten van gokgedrag.

Meer gokken leidt tot toename van gokschade

Er is inmiddels veel onderzoek beschikbaar waaruit blijkt dat blootstelling aan gokreclame samenhangt met een positievere houding ten opzichte van gokken, sterkere intenties om te gokken en een toename in gokgedrag. Hierbij is bovendien sprake van een dose-response effect: als de blootstelling aan gokreclame toeneemt, neemt ook het aantal mensen dat gokt toe.⁵5 Uit ander onderzoek weten we dat als er in een samenleving meer wordt gegokt, er ook meer mensen zijn die gokproblemen ervaren.⁶6 Deze gezamenlijke bevindingen suggereren dat gokreclame niet alleen bijdraagt aan het aantal mensen dat gokt, maar ook zorgt voor een toename van gokschade in de samenleving.

Weinig bewijs dat gokreclames bijdragen aan wegblijven van illegale gokaanbod

Als argument vóór gokreclames wordt gesteld dat reclame ervoor zorgt dat mensen die gokken wegblijven van het illegale gokaanbod, doordat ze weten bij welk legaal gokaanbod ze terechtkunnen. Het idee is dat dit hen leidt naar aanbieders met toezicht en consumentenbescherming. Op basis van deze redenering worden reclamebeperkingen of verboden vaak gepresenteerd als maatregelen die ertoe zouden leiden dat meer mensen bij illegale gokbedrijven gaan gokken, omdat ze de weg naar legaal aanbod moeilijker kunnen vinden.

Hoewel dit mechanisme aannemelijk klinkt, is het wetenschappelijk bewijs hiervoor beperkt. Er zijn maar weinig studies die onderzoeken of reclamebeperkingen leiden tot een verschuiving van legale naar illegale aanbieders. Evaluaties van reclamebeperkingen richten zich namelijk vooral op veranderingen in blootstelling aan marketing en minder op daadwerkelijke marktverschuivingen.

Onderzoek waarin wél aandacht is voor eventuele verschuivingen tussen legale en illegale aanbieders biedt geen duidelijke ondersteuning voor deze aanname. Zo laat recent Belgische onderzoek zien dat een gedeeltelijke beperking in gokreclame niet leidde tot een toename van illegaal gokken.⁷7 Daarnaast laat ander onderzoek naar veranderingen in gokgedrag zien dat aannames over verschuivingen niet vanzelfsprekend uitkomen. Zo bleek uit Fins onderzoek tijdens de COVID-19 pandemie dat het wegvallen van fysieke gokmogelijkheden niet leidde tot een brede verschuiving naar (illegaal) online gokken, maar juist tot een afname van het totale gokgedrag.⁸8 Een macro-economische studie uit het Verenigd Koninkrijk laat zien dat beperkingen in het legale gokaanbod er vooral toe leiden dat uitgaven verschuiven naar andere bestedingen, zoals dagelijkse boodschappen, in plaats van naar de illegale gokmarkt.⁹9

Uit onderzoek naar illegale gokmarkten blijkt dat dergelijke markten in vrijwel alle gereguleerde systemen naast de legale markt blijven bestaan.¹⁰10¹¹11 Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar redenen om bij illegale aanbieders te gokken. Een recente Finse studie laat zien dat de keuze voor illegale aanbieders vooral samenhangt met het aanbod zelf, waaronder de keuze aan gokproducten, bonussen en de afwezigheid van restricties zoals limieten.¹²12 Een andere recente studie concludeert dat de mogelijkheid om te kunnen gokken met crypto en het ingeschreven staan in een uitsluitingsregister belangrijke redenen zijn om te gokken bij illegale aanbieders.¹³13 Dit suggereert dat mensen andere redenen hebben voor gokken bij illegale aanbieders dan de (on)zichtbaarheid van legale aanbieders. Terugdringen van de illegale gokmarkt vraagt dus om andere maatregelen dan het toestaan van reclame.

Reclamebeperking voor andere schadelijke producten laat positieve effecten zien

Het directe bewijs binnen de goksector over reclamebeperkingen is nog beperkt. Daarom is het relevant om ook te kijken naar onderzoek naar reclamebeperkingen voor andere schadelijke producten, zoals tabak en alcohol. Hier is aanzienlijk meer empirisch bewijs beschikbaar. Deze onderzoeken laten zien dat beperkingen samenhangen met een afname van gebruik en een lagere instroom van nieuwe gebruikers.¹⁴14¹⁵15 Door structureel minder blootstelling aan marketing, met name onder jongeren, neemt de normalisering af en wordt de kans kleiner dat nieuwe groepen beginnen met het gebruik van schadelijke producten.

Veranderende marketingstrategieën

Uit onderzoek blijkt dat gedeeltelijke reclamebeperkingen niet altijd leiden tot een evenredige afname van blootstelling aan marketing. Vaak verschuift marketing naar andere kanalen of tijdstippen, zoals sponsoring of promotie buiten de gereguleerde advertentieruimte.¹⁶16 Vergelijkbare patronen worden ook waargenomen in de gokmarketing. In een recente uitzending van Zembla was bijvoorbeeld te zien hoe influencers worden ingezet om gokaanbieders te promoten.

Wanneer de ruimte voor alternatieve marketingstrategieën echter sterk wordt ingeperkt, neemt de effectiviteit toe. Zo blijkt uit recent gepubliceerd onderzoek dat een totaal verbod op alcoholmarketing in Litouwen samenhangt met een afname van 35% in dronkenschap onder jongeren.

Een verbod op gokreclames helpt jongeren beschermen

Het beschikbare bewijs uit verschillende onderzoeksrichtingen laat dus zien dat een verbod op gokreclames een goed idee is. Bovendien blijkt dat jongeren, de groep die we het liefst in bescherming nemen, hier het meest van profiteren. Wanneer nieuwe generaties minder worden blootgesteld aan gokreclame, kan dit bijdragen aan het doorbreken van de normalisering van gokken en daarmee aan een structurele vermindering van gokschade.

Uit onderzoek blijkt ook dat de effectiviteit van een reclameverbod niet op zichzelf staat. Het succes hangt in belangrijke mate af van aanvullend beleid, zoals handhaving op illegaal aanbod, beperkingen op alternatieve marketingvormen en bredere maatregelen die de beschikbaarheid en aantrekkelijkheid van gokproducten beïnvloeden.

Meer informatie

• Kennisdossier Goklandschap en wetgeving
• Kennisdossier Gokschade

Bronnen

1. Kansspelautoriteit. (2026). Monitoringsrapportage online kansspelen. Voorjaar 2026.
2. Xiao, L. Y., & Deery, C. (2025). A significant minority of Dutch gambling adverts on social media illegally targeted and likely reached under-24s: Assessing compliance using Meta’s advertising repository mandated by the EU Digital Services Act (62pmw_v1). OSF Preprints. https://doi.org/10.31219/osf.io/62pmw_v1
3. Binde P, Romild U. Self-Reported Negative Influence of Gambling Advertising in a Swedish Population-Based S 2019 Jun;35(2):709-724. doi: 10.1007/s10899-018-9791-x. PMID: 29980884; PMCID: PMC6517337. ample. J Gambl Stud.
4. Wardle, H., Critchlow, N., Brown, A., Donnachie, C., Kolesnikov, A., & Hunt, K. (2022). The association between gambling marketing and unplanned gambling spend: Synthesised findings from two online cross-sectional surveys. Addictive Behaviors, 135, 107440.
5. McGrane, E., Wardle, H., Clowes, M., Blank, L., Pryce, R., Field, M., … & Goyder, E. (2023). What is the evidence that advertising policies could have an impact on gambling-related harms? A systematic umbrella review of the literature. Public Health, 215, 124-130.
6. Rossow, I., Kesaite, V., Pallesen, S., & Wardle, H. (2025). The total consumption model applied to gambling: an analysis of gambling accounts records in Norway. Addiction Research & Theory, 33(4), 267-275.
7. Constandt, B., & De Jans, S. (2024). Insights into the Belgian gambling advertising ban: the need for a comprehensive public policy approach. Health Promotion International, 39(4), daae116.
8. Marionneau, V., & Järvinen-Tassopoulos, J. (2022). Treatment and help services for gambling during COVID-19: Experiences of gamblers and their concerned significant others. Nordic Studies on Alcohol and Drugs, 39(1), 10-24.
9. Simpson, K., Szendrei, T., Gu, J., Roy, G., MacIntosh, .,Bhattacharjee, A., Pabst, A., & Wardle, H. The Macroeconomic Impact of Reducing Gross Gambling Yield: An Empirically Informed Model (No. 577). National Institute of Economic and Social Research.
10. Egerer, M., & Marionneau, V. (2024). Blocking measures against offshore online gambling: a scoping review. International Gambling Studies, 24(1), 36–52. https://doi.org/10.1080/14459795.2023.2190372
11. Chopin, J., Tosi Rodriguez, L. & Canappele, S. (2024). Defining and estimating the illegal gambling market: a scoping review. Journal of Economic Criminology, 4, 100068, https://doi.org/10.1080/14459795.2023.2190372
12. Hagfors, H., Oksanen, A. & Salonen, A.H. Gambling Motives and Offshore Gambling: A Finnish Population Study. J Gambl Stud 40, 825–840 (2024). https://doi.org/10.1007/s10899-023-10253-8
13. Wardle, H., & Marionneau, V. (2026). Unlicensed gambling in Great Britain: findings from a national representative survey of people who regularly gamble. SUCHT.
14. Saad C, Cheng BH, Takamizawa R, Thakur A, Lee CW, Leung L, Veerman JL, Aminde LN. Effectiveness of tobacco advertising, promotion and sponsorship bans on smoking prevalence, initiation and cessation: a systematic review and meta-analysis. Tob Control. 2025 Jan 22:tc-2024-058903. doi: 10.1136/tc-2024-058903. Epub ahead of print. PMID: 39805696.
15. Saffer, H., & Dave, D. (2002). Alcohol consumption and alcohol advertising bans. Applied Economics, 34(11), 1325-1334.
16. McGrane E, Pryce R, Wilson L, Field M, Goyder E. How did the ‘whistle-to-whistle’ ban affect gambling advertising on TV? A live football matching study. Addict Res Theory. 2024 May 20;33(2):134-142. doi: 10.1080/16066359.2024.2355183. PMID: 40143940; PMCID: PMC11934951.

Voetnoten

• 1
  1
• 2
  2
• 3
  3
• 4
  4
• 5
  5
• 6
  6
• 7
  7
• 8
  8
• 9
  9
• 10
  10
• 11
  11
• 12
  12
• 13
  13
• 14
  14
• 15
  15
• 16
  16