Wijkaanpak ‘Rookvrij leven voor iedereen’: wat is nodig?

Eind 2022 startten Pharos en GGD GHOR Nederland in 38 wijken de aanpak Rookvrij leven voor iedereen. Samen met Platform31 monitoren en evalueren wij het project. Wijkteams met onder andere sociaal werkers, zorgprofessionals, gemeente en bewoners bepaalden samen de aanpak per wijk. Nu is het tijd voor een evaluatie. In de eindrapportage Rookvrij leven voor iedereen vind je cijfers over de activiteiten, het bereik en de samenwerking. De ervaringen van wijkregisseurs geven een goed beeld van wat er is bereikt én wat er nodig is. En er is een verdiepend onderzoek gedaan naar wat wel en niet werkt.

Verandering begint met vertrouwen

In de wijken gebeurde veel. Van buurtgesprekken en koffiemomenten tot trainingen voor professionals en rookvrije schoolpleinen. In korte tijd organiseerden de wijkteams veel activiteiten. In totaal werden tijdens het programma 973 activiteiten uitgevoerd, gemiddeld 25 per wijk. Eerder schreef ik al hoe belangrijk het is om het gesprek over stoppen met roken aan te gaan. Want de belangrijkste opbrengst laat zich niet vangen in aantallen alleen. Wijkregisseurs benadrukken dat juist de relaties die zijn opgebouwd het verschil maken:

Wat goed werkte, was het aansluiten bij bestaande structuren, informele netwerken en vertrouwde gezichten binnen de wijk. Door deel te nemen aan koffieochtenden, religieuze activiteiten in de moskee en gesprekken in buurtcentra kwamen we op een natuurlijke manier in contact met bewoners.” (Wijkregisseur)

Uit de evaluatie komt ook dat veel activiteiten vooral gericht waren op netwerkopbouw, samenwerking en contact met bewoners. Dat lijkt een belangrijke voorwaarde om inwoners uiteindelijk naar passende ondersteuning toe te leiden.

Niet elke oplossing past bij elke wijk

Hoewel het aanbod voor stoppen met roken in veel wijken is uitgebreid, sluit het volgens wijkregisseurs nog niet altijd goed aan bij bewoners. Volgens wijkregisseurs spelen vooral taal, cultuur en vertrouwen daarbij een grote rol.

Bewoners vinden het belangrijk dat een vertrouwd gezicht uit de wijk de ondersteuning aanbiedt, bij voorkeur iemand met dezelfde cultuur en die dezelfde taal spreekt.” (Wijkregisseur)

Bereik is er, maar zicht op impact kan beter

Inwoners maakten daadwerkelijk gebruik van stoppen-met-rokenondersteuning. In de 19 wijken die het programma volledig hadden afgerond, maakten naar schatting minimaal 1.552 inwoners gebruik van het aanbod.

Tegelijkertijd merkten we dat het verzamelen van betrouwbare gegevens lastig was. Professionals konden vaak niet aangeven hoeveel inwoners zij bereikten of doorverwezen. Daardoor blijft een deel van de impact buiten beeld.

Hoe houden we deze beweging vast?

De eerste stappen zijn gezet: er is bereik opgebouwd, samenwerking ontstaan en het vertrouwen is gegroeid. Maar de wijkregisseurs zijn ook duidelijk: zonder vervolg dreigt opgebouwde kennis en vertrouwen verloren te gaan.

Daarom zijn volgens ons vier zaken belangrijk:

• Zorg voor beter inzicht
  Gestandaardiseerde registratie van bereik en doorverwijzing ontbreekt. Alleen dan wordt zichtbaar welke inzet het meeste oplevert.
• Houd teams stabiel
  Wisselingen van wijkregisseurs en andere professionals zorgen voor verlies van kennis, relaties en momentum. Continuïteit is essentieel voor duurzame verandering.
• Laat ondersteuning beter aansluiten bij bewoners
  Cultuursensitieve ondersteuning en lokale sleutelfiguren zijn belangrijk voor deze aanpak.
• Blijf van elkaar leren
  Uitwisseling van ervaringen helpt wijkteams om succesvolle werkwijzen sneller over te nemen en veelvoorkomende knelpunten te voorkomen.

Meer wijken en een duurzame manier van werken

Wat het project Rookvrij leven voor iedereen duidelijk maakt, in zowel cijfers als ervaringen en verklaringen, is eigenlijk simpel: als je dichtbij bewoners werkt, gebeurt er iets. Maar om dat vast te houden, is meer nodig dan een tijdelijk project. Het vraagt om structurele investering in tijd, samenwerking en monitoring. De uitdaging ligt nu in de volgende stap: zorgen dat deze aanpak niet alleen blijft bestaan, maar ook groeit; naar meer wijken en naar een duurzame manier van werken.

Meer informatie

Dit blog is gebaseerd op drie bronnen:

• cijfers over activiteiten, bereik en samenwerking (de indicatorenset): een halfjaarlijkse uitvraag onder betrokken professionals, waarin systematisch is gemonitord hoeveel activiteiten zijn uitgevoerd, hoeveel inwoners zijn bereikt en in hoeverre samenwerking en toeleiding zich ontwikkelen.
• ervaringen van wijkregisseurs uit de praktijk (de kwalitatieve voortgangsrapportage): hierin reflecteerden wijkregisseurs periodiek op wat er in de praktijk gebeurt, wat werkt, wat niet werkt en welke factoren daarin een rol spelen. Deze rapportages geven inzicht in de dagelijkse praktijk en de context van de wijken.
• een verdiepend onderzoek naar wat wel en niet werkt (de Realist Evaluatie): een verdiepende analyse op basis van zes zogeheten CMO-configuraties (context–mechanisme–outcome), die helpt te begrijpen waarom de aanpak in bepaalde situaties wel of niet werkt.