Zingeving in het onderwijs: help studenten ontdekken wat hen drijft
Ongeveer tien minuten om een foto te maken van je verlangen. Dat is de opdracht die studenten krijgen in de workshop Hé Mens! van RE:LINK (Studentenpastoraat Zwolle). Door hun verlangen in beeld te brengen en daarover met elkaar in gesprek te gaan, vinden studenten woorden voor wat hen van waarde is. Deelnemers geven achteraf vaak aan dat ze hun medestudenten op een nieuwe manier hebben leren kennen.
Hé Mens! is een van de praktijkvoorbeelden uit de nieuwe inspiratiegids Zin geeft richting van Stijn. De gids laat zien hoe onderwijsprofessionals in het mbo, hbo en wo zingeving een plek kunnen geven in het onderwijs. Daarbij staat niet een religieuze of levensbeschouwelijke benadering centraal, maar de vraag wat studenten richting en betekenis geeft in hun studie en leven.
Waarom zingeving in het onderwijs?
Tijdens hun opleiding ontwikkelen studenten zich niet alleen professioneel, maar ook persoonlijk. Zingeving is een essentieel onderdeel van die ontwikkeling: ontdekken wie je bent, wat je belangrijk vindt en hoe je van betekenis wilt zijn. Dit helpt studenten zich voor te bereiden op hun toekomstige professionele leven. Onderzoek van onder meer Arslan en collega’s (2022) en Samman (2007) laat zien dat het ervaren van zingeving een van de belangrijkste voorspellers is van positief mentaal welzijn. Ook benadrukt De Onderwijsraad in een recent rapport Welzijn en onderwijs dat het onderwijs mogelijkheden biedt voor zingeving en een beschermende rol kan spelen in de omgang met maatschappelijke druk. Veel jongeren beschikken nog niet over de woorden en kaders om hun zoektocht naar betekenis te duiden. Het onderwijs kan een waardevolle oefenplaats zijn om deze vragen te verkennen.
Wat is zingeving?
In de Inspiratiegids Zin geeft richting wordt zingeving omschreven als het proces waarin studenten richting geven aan hun (dagelijks) leven en studie. Het gaat daarbij om vragen als: wat vind ik belangrijk, wat geeft mijn leven betekenis en hoe wil ik daar in mijn studie en leven vorm aan geven? In de gids vind je de volledige definitie en de drie dimensies van zingeving waarop het onderwijs een rol kan spelen.
Zelf aan de slag
Als onderwijsprofessional kun je een waardevolle rol spelen in het zingevingsproces van studenten. Door te luisteren, vragen te stellen en ruimte te geven aan twijfel en verschillende perspectieven, ondersteun je hen in hun zoektocht naar wat voor hen van betekenis is. Daarnaast kun je bijvoorbeeld:
- reflectieopdrachten inzetten waarin studenten nadenken over hun eigen waarden, doelen en motivatie;
- keuzevrijheid bieden, zodat studenten werken aan thema’s die zij betekenisvol vinden;
- zorgen voor een open, inclusieve en veilige leeromgeving.
Werken aan zingeving in het onderwijs is een gedeelde verantwoordelijkheid van docenten, studentbegeleiders en geestelijk verzorgers.
Richting vinden
Je kunt zingeving zien als het ontwikkelen van een persoonlijk oriëntatiepunt dat helpt richting te geven aan keuzes en handelen. In de inspiratiegids wordt dit verbeeld met de Poolster, de ster die reizigers al eeuwenlang helpt hun koers te bepalen.
Zingeving in het onderwijs kun je dan zien als het ondersteunen van studenten bij het vinden van hun persoonlijke Poolster. Daarbij begeleid je hen in een voortdurend proces van reflectie en keuzes maken. Een heldere richting biedt houvast bij twijfel, maakt zichtbaar wat belangrijk is en helpt om keuzes te maken die daarbij aansluiten.
Aan de slag met zingeving
Wil je weten hoe je zingeving een plek geeft in jouw les, opleiding of instelling? In de inspiratiegids Zin geeft richting vind je:
- de definitie van zingeving en de drie dimensies waarop het onderwijs een rol kan spelen;
- praktijkvoorbeelden uit het mbo, hbo en wo: van werkvormen in de les tot zingeving in het curriculum en het beleid van een instelling;
- handvatten om zelf aan de slag te gaan.
Download de inspiratiegids Zin geeft richting
Ook interessant
Kijk het webinar Zingeving in het onderwijs terug. Experts en professionals uit het mbo, hbo en wo delen hun kennis en praktijkervaringen over het werken aan zingeving.