AI en welzijn
Kunstmatige intelligentie (vaak ook AI genoemd, naar het Engelse 'artificial intelligence') zit in bijna alle digitale technologie waar we dagelijks gebruik van maken. Van gezichtsherkenning op telefoons, tot aanbevelingen in online winkels en streamingsplatforms. In dit kennisdossier zetten we op een rij welke rol AI kan spelen in ons welzijn.
Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Digitalisering en Welzijn
Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.
Nederlanders gebruiken AI dagelijks
Bekijk hier meer cijfers over tech-gebruik in NederlandWat is AI en hoe werkt het?
AI staat voor computerprogramma's die taken kunnen uitvoeren waar je normaal gesproken menselijke intelligentie voor nodig hebt. Zo kan AI in veel gevallen taal 'begrijpen', patronen herkennen of beslissingen nemen. Het grote verschil tussen AI en andere computerprogramma's is dat dat AI niet werkt via vaste, door programmeurs ingebouwde regels, maar leert van grote hoeveelheden voorbeelddata. Deze voorbeelddata worden door mensen aan het AI-systeem gevoed.
'Smalle AI' en 'Generatieve AI'
Smalle AI voert één specifieke taak uit, zoals het filteren van spam mails of het uitvoeren van gezichtsherkenning. Generatieve AI, denk aan ChatGPT, Gemini of Claude, is breder inzetbaar. Generatieve AI is gebaseerd op zogeheten grote taalmodellen (large language models), die getraind zijn op enorme hoeveelheden tekst van het internet, boeken en andere bronnen. Deze AI-modellen leren niet wat woorden betekenen, maar welke woorden en zinnen statistisch gezien bij elkaar passen. Ze voorspellen bij elke stap wat de meest waarschijnlijke letter is. Daarmee is het eigenlijk niets meer dan een heel geavanceerde aanvuloptie, zoals je dat ook op je telefoontoetsenbord hebt. Dat maakt de output van AI vloeiend en overtuigend, ook al heeft het systeem geen begrip van wat het zegt.
AI en welzijn
De impact van AI op welzijn is breed en raakt verschillende aspecten van ons welzijn. In de geestelijke gezondheidszorg bieden AI-toepassingen nieuwe mogelijkheden voor laagdrempelige ondersteuning, maar roepen ze ook vragen op over vervanging van professionele zorg en emotionele afhankelijkheid. Aanbevelingsalgoritmes op sociale media beïnvloeden wat mensen zien en geloven, met gevolgen voor zelfbeeld, mentale gezondheid en maatschappelijke polarisatie. Wearables en medische AI vergroten de mogelijkheden voor preventie en vroegdetectie, maar brengen risico's mee rond accuracy, privacy en obsessief gebruik. En AI-companions kunnen eenzaamheid verlichten, maar vervangen niet de wederkerigheid van echte relaties. Generatieve AI verandert hoe mensen leren, communiceren en informatie tot zich nemen — met kansen voor gepersonaliseerd leren, maar ook risico's voor kritisch denkvermogen en blootstelling aan misinformatie en deepfakes. En omdat AI-modellen optimaliseren voor waarschijnlijkheid (en niet voor waarheid of zorgvuldigheid) kan AI heel zelfverzekerd onjuiste of schadelijke informatie geven. Al deze ontwikkelingen vragen om AI-geletterdheid: het vermogen om te begrijpen hoe AI werkt, wat het wel en niet kan, en hoe je er bewust mee omgaat.
Generatieve AI, deepfakes en misinformatie
AI kan een handig hulpmiddel zijn, maar er zijn ook risico’s zoals misinformatie en deepfakes. Het is belangrijk om hier bewust van te zijn, om te voorkomen dat je informatie van generatieve AI overneemt die niet klopt of zelfs schadelijk zijn. Welke risico’s er bestaan rondom AI en misinformatie, welke effecten die kunnen hebben en wat je als professional kan doen om de risico’s van generatieve AI zo klein mogelijk te houden lees je op de dossierpagina Generatieve AI, deepfakes en misinformatie.
