Risicofactoren alcoholgebruik: persoonsgebonden en omgeving
Op de simpele vraag waarom we alcohol drinken, is geen eenvoudig antwoord mogelijk. In de ogen van de drinker is het drinken van alcohol een vrije en persoonlijke keuze, maar onderzoek laat zien dat de keuze om alcohol te drinken door veel verschillende factoren wordt beïnvloed [1-4]
Deze informatie is opgesteld door het
Expertisecentrum Alcohol
Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.
Blijf op de hoogte
Met de nieuwsbrief van het Expertisecentrum Alcohol:
Alcoholgebruik is een multi-causaal bepaald gedrag. Dat wil zeggen dat er niet één factor is die alcoholgebruik verklaart, maar dat verschillende factoren van invloed zijn op alcoholgebruik. Sommige factoren verhogen het risico op alcoholgebruik (risicofactoren), terwijl andere factoren het risico op alcoholgebruik juist verlagen (beschermende factoren). Daarnaast kan er onderscheid gemaakt worden tussen persoonsgebonden factoren en omgevingsfactoren. Bij persoonsgebonden factoren wordt er gekeken naar demografische kenmerken, persoonlijkheidskenmerken, genetische factoren, leeftijd van alcoholinitiatie, alcoholgerelateerde cognities en stress die allen invloed hebben op het alcoholgebruik. Bij omgevingsfactoren wordt er gekeken naar de fysieke en sociale omgeving die gerelateerd zijn aan het alcoholgebruik.
Persoonsgebonden factoren
Persoonlijkheidskenmerken zijn belangrijke persoonsgebonden risicofactoren die gerelateerd zijn aan de verschillende stadia van alcoholgebruik, met name overmatig drinken [5]. Er kunnen vier persoonlijkheidskenmerken worden onderscheiden:
- Sensatie zoekers
- Personen met een lage impulscontrole
- Personen die gevoelig zijn voor angst
- Personen die negatief denken
De eerste twee groepen kunnen als extravert worden omschreven. Zij ervaren over het algemeen minder risico’s en merken vooral de positieve effecten van drinken, waardoor zij veel gaan drinken. De laatste twee groepen zijn meer introvert en gebruiken alcohol veelal om drempels te overbruggen (bijvoorbeeld bij verlegen mensen) of om zich beter te voelen of problemen op te lossen (zelfmedicatie) [6].
Omgevingsfactoren
In de sociale omgeving vormen het gezin, vrienden, leeftijdgenoten en de heersende sociale normen in de maatschappij belangrijke risicofactoren voor het alcoholgebruik [4]. In de fysieke omgeving spelen factoren die betrekking hebben op het aanbod en de vraag van alcohol een belangrijke rol in het alcoholgebruik, zoals de betaalbaarheid van alcohol, de beschikbaarheid van alcohol en blootstelling aan alcoholreclame. Zo is alcoholgebruik prijselastisch [7]. Dat wil zeggen, naarmate de prijs lager is, wordt er meer gedronken. Daarnaast bestaan er positieve relaties tussen het aantal verkooppunten en de dichtheid van de verkooppunten en alcoholgebruik [2] en de openingstijden in de horeca en het alcoholgebruik [9, 10]. Er wordt dus meer gedronken als er meer verkooppunten zijn, als de dichtheid van verkooppunten hoger is en als de openingstijden van de horeca ruimer zijn. Bovendien leidt blootstelling aan alcoholreclame tot een vergrote kans dat jongeren eerder beginnen met het drinken van alcohol en de jongeren die al drinken, gaan meer drinken [11-13].
