Wat doen we op dit thema?

We voeren verschillende onderzoeks- en implementatieprojecten uit op dit thema. Hierbij een aantal actuele voorbeelden.

Stigma in de ggz en verslavingszorg

In 2019 heeft het Trimbos-instituut onderzoek gedaan onder mensen met psychische problematiek (bij het Panel Psychisch Gezien) en onder hulpverleners in de ggz en verslavingszorg (Van Erp e.a., 2019). Uit de peiling van het panel (n=628) blijkt dat 73% van de panelleden de afgelopen twee jaar te maken heeft gehad met stigmatisering in het algemeen, vooral met zelfstigma (35%) en stigmatisering door naasten (29%). Nadelige gevolgen hiervan zijn onder andere een negatief zelfbeeld, verminderd zelfvertrouwen, minder hoop en een lagere kwaliteit van leven. Ruim de helft (54%) heeft de afgelopen twee jaar te maken gehad met stigmatisering door ggz-hulpverleners, vooral een afstandelijke houding en betuttelend taalgebruik worden vaak genoemd. Bij de peiling onder hulpverleners (n=471) geeft 40% aan dat stigmatisering binnen het eigen team regelmatig tot vaak voorkomt. Dit uit zich vooral in het focussen op beperkingen en het vermijden van risico’s, de bejegening en het taalgebruik over cliënten tussen hulpverleners onderling.

Inclusie van inwoners met psychische problematiek

In het kader van de uitvoering van het VN-verdrag handicap zijn gemeenten verplicht tot het opstellen van een Lokale inclusie agenda. Hierin staat beschreven hoe de gemeente werkt aan het waarmaken van het VN-verdrag handicap en daardoor aan een inclusieve samenleving. Een samenleving waarin iedereen gelijkwaardig is en kan meedoen. Maar hoe zorg je als gemeente dat inwoners met psychische problematiek zich gehoord en welkom voelen? De door het Trimbos-instituut ontwikkelde Handreiking Bevordering inclusie van inwoners met een psychische beperking ondersteunt gemeenten hierbij. Beleidsmakers en ervaringsdeskundigen dachten mee over de inhoud van de handreiking.

Mental Health First Aid (MHFA)

De cursus Mental Health First Aid (MHFA) helpt signalen van psychische problemen beter te herkennen en geeft inwoners en professionals handvatten om te ondersteunen en te verwijzen naar passende hulp. In opdracht van ZonMw voerden het Trimbos-instituut en GGz Eindhoven een landelijk onderzoek uit bij vijf MHFA praktijkprojecten. Uit het onderzoek blijkt dat MHFA de kennis over psychische problematiek bij cursisten vergroot en dat zij psychische problemen beter herkennen. Ook draagt de cursus bij aan het bespreekbaar maken en een beter begrip van psychische problemen. Door de handvatten die MHFA aanreikt, voelen cursisten zich voldoende toegerust om iemand met een (acuut) psychisch probleem te helpen. In de publicatie Landelijke evaluatie Mental Health First Aid (MHFA) lees je meer over de aanpak en de onderzoeksresultaten.

Momenteel ontwikkelen en evalueren we in samenwerking met MHFA Nederland een training die gebaseerd is op de uitgangspunten van MHFA, specifiek voor medewerkers van woningbouwcorporaties. In 2027 komen de resultaten hiervan beschikbaar.

W in de wijk

De aanpak W in de wijk is ontwikkeld om ervoor te zorgen dat mensen met psychische problematiek zich welkom voelen in de wijk. Bij W in de wijk werken gemeenten, ggz-instellingen, welzijnsorganisaties en zelfregieorganisaties gelijkwaardig samen om wijk- en welzijnsvoorzieningen voor iedereen toegankelijk te maken. Movisie, Trimbos-instituut en Kenniscentrum Phrenos hebben de implementatie van W in de wijk in Amstelveen en Hoofddorp ondersteund. Ook is een Landelijk Leernetwerk W in de Wijk opgezet. Op basis van de opgedane ervaringen in het project is een handreiking ontwikkeld: Samen werken aan wijken waar iedereen welkom is.

Op dit moment ontwikkelen we samen met Movisie een Theory of Change rond W in de Wijk, samen met alle betrokkenen van W in de Wijk. Deze Theory of Change zal later getoetst worden in de praktijk.

Re-integratie tweede spoor

Uit onderzoek van het UWV blijkt dat 34% van de werknemers in een tweede spoor traject psychische problemen heeft. Bij een tweede spoor traject worden werknemers die langdurig ziek zijn, geholpen bij het vinden van een passende baan bij een andere werkgever. Om de acceptatie en motivatie bij werknemers met psychische problematiek en/of verslaving te verbeteren, onderzoekt het Trimbos-instituut een vernieuwende aanpak met de volgende elementen:

1) Inzet van motiverende gesprekvoering door de adviseurs arbeidsmobiliteit en werkgevers tijdens de begeleiding van werknemers;

2) Inzet van ervaringsdeskundigen tijdens het re-integratietraject, met zowel individuele begeleiding als begeleiding in groepsvorm (supportgroepen).

Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met re-integratiebedrijf Perspectief en zelfregieorganisatie Ixta Noa. Het onderzoek is gestart in januari 2023 en heeft een looptijd van vier jaar. Voor meer informatie over de voortgang van het onderzoek, zie de nieuwsbrieven.

Doorontwikkeling begeleiding naar betaald werk

Het Trimbos-instituut en Kenniscentrum Phrenos hebben onderzoek gedaan naar welke ondersteuning richting betaald werk (oftewel: supported employment) beschikbaar is voor mensen met een brede ondersteuningsbehoefte. We hebben onderzocht welke doelgroepen nog onvoldoende worden bereikt en wat de minimale vereisten en werkzame bestanddelen zijn om goede begeleiding naar werk te bieden. Op basis hiervan hebben we de volgende producten ontwikkeld:

• Een praktische handreiking met minimale kwaliteitseisen waaraan het aanbod van begeleidingstrajecten naar werk aan moet voldoen om kwalitatief goede begeleiding naar werk te bieden.
• Een routekaart voor verschillende aanbieders waarin uitgewerkt staat welke begeleidingstrajecten naar werk beschikbaar zijn voor welke doelgroep onder welke randvoorwaarden.

Momenteel werken we deze producten uit naar een aanpak die toegankelijk is voor een brede doelgroep. Deze aanpak zal worden getest in een aantal pilotregio’s.

Strengthening Talents and Employment Pathways – Unlocking Potential in mental health recovery (STEP-UP)

De Universiteit van Amsterdam, Rijsuniversiteit Groningen, Trimbos-instituut en Kenniscentrum Phrenos voeren een vierjarig onderzoek (juni 2026 – juni 2030) uit naar de effectiviteit en toegankelijkheid van Individual Placement and Support (IPS)-trajecten voor mensen met psychische problemen, met name voor mensen met een lagere sociaaleconomische positie of een migratieachtergrond. Het onderzoek richt zich op twee centrale vragen: (1) hoe IPS-professionals individuele belemmeringen voor werkgelegenheid beter kunnen identificeren en aanpakken, en (2) hoe contextuele en systemische belemmeringen de toegang tot en de resultaten van IPS-trajecten beïnvloeden. Om deze vragen te beantwoorden, wordt een Community of Practice (CoP) opgezet als basis voor voortdurende, participatieve kennisuitwisseling tussen belanghebbenden. We ontwikkelen een modulair screeningstraject en praktische ondersteuningsinstrumenten die helpen om sterke punten te ontdekken, motivatie op te bouwen en belemmeringen voor werk te verminderen. Deze instrumenten zullen worden geïmplementeerd en geëvalueerd in de dagelijkse IPS-praktijk. Twee promovendi zullen het onderzoek leiden, waarbij zij zich respectievelijk richten op uitdagingen op individueel niveau en op systeemniveau.