Review: update van relatie tussen alcoholgebruik en verschillende ziekten

Onderzoekers uit de Verenigde Staten en Canada hebben een review uitgevoerd naar de relatie tussen alcoholgebruik en het risico op verschillende ziekten. Het doel van de studie was om het bestaande bewijs te updaten.

De review bestaat uit een overzicht van 56 meta-analyses van cohortstudies naar gemiddeld alcoholgebruik en het risico op ziekten, een systematische review van 20 Mendeliaanse randomisatie (MR-)studies naar alcoholgebruik en ischemische hartziekten en een overzicht van literatuur op het gebied van schade door ongelukken en effecten van minderen of stoppen met alcohol drinken. Voor de definities van de verschillende ziekten maakten de onderzoekers gebruik van de International Classification of Diseases (ICD) 10- en ICD-11-classificatie.

Uit dit onderzoek blijkt dat volgens de ICD-10-classificatie er 48 ziekten volledig aan alcoholgebruik toegeschreven kunnen worden. Met de meer gedetailleerde ICD-11-classificatie komt het aantal ziekten uit op 62. Het gaat hierbij om infectieziekten, hart- en vaatziekten, verschillende soorten kanker en spijsverteringsziekten. Uit de meta-analyses blijkt dat voor de meeste ziekten die aan alcohol worden toegeschreven, een recht-evenredig verband bestaat tussen de hoeveelheid alcohol en het risico op de ziekte. Dat wil zeggen dat met elke toename van alcoholgebruik het risico op deze aandoeningen ongeveer evenveel toeneemt.

Voor ischemische hartziekten, herseninfarct en type 2 diabetes lieten de meta-analyses een J-curve zien. Dat wil zeggen dat het risico op het ontwikkelen van de ziekte het laagst is bij laag tot matig alcoholgebruik (zonder binge drinken). De meeste MR-studies naar (genetisch voorspeld) alcoholgebruik en ischemische hartziekten lieten geen J-curve zien, maar wezen op geen enkel verband of alleen een schadelijk verband. Volgens de onderzoekers is dit bewijs nog niet sterk genoeg om de J-curve te weerleggen.

Uit de onderzoeken naar schade door ongelukken alcohol blijkt dat deze vooral worden veroorzaakt door acute dronkenschap. Ook is er vaak sprake van aanzienlijke schade aan anderen. Deze acute risico’s zijn omkeerbaar door minder of niet te drinken. Veel chronische ziekteprocessen zijn slechts gedeeltelijk omkeerbaar.

De onderzoekers concluderen dat er het epidemiologische bewijs voor schade door alcoholgebruik uitgebreid is, maar ook belangrijke beperkingen kent. Ze benadrukken het belang van triangulatie (het combineren van verschillende onderzoeksmethoden) en biologische onderbouwing als aanvulling op de bestaande cohortstudies en MR-studies.

Carr, S., Espinosa Dice, A. L., Gmel Sr, G. E., Hassan, A. S., Shield, K. D., & Rehm, J. (2026). A review of the relationship between dimensions of alcohol consumption and the burden of disease: 2026 update including Mendelian randomisation studies. Addiction.

Lees meer over dit onderwerp in onze dossiers:

• Welke invloed heeft het drinkpatroon?
• Invloed van alcoholgebruik op het ontstaan van ischemische hartziekten en herseninfarct
• Welke invloed heeft alcohol op (het ontstaan van) diabetes?
• Alcohol en verkeer
• Alcohol en maatschappelijke gevolgen