Onderzoeken en projecten
Onderzoeken en projecten binnen de Academische Werkplaats lggz
Op deze pagina vind je een overzicht van lopende onderzoeken en projecten in de lggz. Uitgevoerd door partners van de Academische Werkplaats.
Ook afgeronde projecten en daaruit volgende opbrengsten zijn op deze pagina te vinden. Verder staan samenwerkingen met een link naar de academische werkplaats op deze pagina.
Lopend onderzoek
Passend meten: effectiviteit van langdurig klinische opname in de Wlz ggz
Passend Meten: effectiviteit van langdurig klinische opname in de Wlz ggz
Startdatum: december 2024
Verwachte einddatum: december 2028
Aanleiding
Op langdurige klinische afdelingen in de ggz verblijven mensen met ernstige psychische aandoeningen voor wie zelfstandig of beschermd wonen niet haalbaar is. Over deze groep, de geboden zorg, en de praktijkvariatie tussen instellingen, is nog weinig bekend. Ook ontbreekt inzicht in hoe de effectiviteit van langdurige klinische opname goed gemeten kan worden.
Doel
Het doel van dit promotieonderzoek is om langdurig klinisch opgenomen cliënten in Nederland te beschrijven (sociodemografisch en klinisch profiel) en inzicht te krijgen in de geboden zorg en regionale verschillen. Daarnaast wordt onderzocht welke meetmethoden en uitkomstmaten geschikt en bruikbaar zijn om effectiviteit van langdurige opname te meten.
Methode
Er wordt gebruikgemaakt van een combinatie van methoden, waaronder interviews, vragenlijsten en dossieronderzoek. Metingen worden uitgevoerd vanuit meerdere perspectieven: cliënten, naasten en zorgprofessionals.
Beoogde opbrengsten
- Inzicht in kenmerken van cliënten en het zorgaanbod binnen langdurige klinische ggz
- Inzicht in praktijkvariatie tussen instellingen
- Handvatten voor passende meetmethoden en uitkomstmaten
- Een landelijk consensusdocument voor effectiviteitsmeting in de langdurige klinische ggz
Betrokkenen
Onderzoeksteam:
- Remond Wulff (promovendus)
- Mariken de Koning (hoofdonderzoeker/psychiater)
- Hans de Haas (senior onderzoeker/psychiater)
- Martijn Kikkert (hoofd onderzoek)
- Hans Kroon (promotor)
- Lieuwe de Haan (promotor)
Samenwerkingspartners: Arkin (Mentrum), Anoiksis, MIND Ypsilon, Lentis, GGZ Breburg, Amsterdam UMC, Universiteit Leiden, Tilburg University, Trimbos-instituut en Rijksuniversiteit Groningen.
Financiers: ZonMw (programma ‘Passende Zorg in de Wlz’)
- Meer informatie:
Remond Wulff: remond.wulff@arkin.nl - https://onderzoek.arkin.nl/onderzoek/passend-meten/
Ouderen in de lggz (nog geen informatie beschikbaar)
Houtsma, D.
Informatie volgt
Handen en voeten geven aan eigen regie in de langdurige ggz
Startdatum: november 2025
Verwachte einddatum: november 2027
Aanleiding
Mensen met ernstige psychische problemen verblijven soms jarenlang op een klinische afdeling. Hoewel herstelgericht werken – waarbij de wensen, talenten en doelen van cliënten centraal staan – hun kwaliteit van leven kan verbeteren, blijkt het in de praktijk lastig om dit concreet vorm te geven. Het project laat zien hoe zorgverleners cliënten beter kunnen ondersteunen om (weer) regie te nemen over hun eigen leven en zo hun zelfredzaamheid te vergroten.
Doel
Dit project maakt herstelgericht werken praktisch toepasbaar voor (veelal) MBO-geschoolde hulpverleners. Centraal staat het zogenoemde herstelboek: een toegankelijk werkboek waarmee cliënten samen met naasten en begeleiders ontdekken wat voor hen belangrijk is en welke stappen passen bij hun herstel. Ook het ART addendum ‘Senioren’ wordt daarbij ingezet.
Methode
De aanpak is actieonderzoek in de praktijk. Op twee klinische afdelingen werken teams – in duo’s van MBO‑stagiaires met professionals – met het herstelboek en het versterken van steungroepen (resourcegroepen) rond de cliënt. Door intervisie, denktanks met cliënten- en naastenvertegenwoordigers en herhaaldelijke evaluatie ontstaat een lerende praktijk waarin de werkwijze stap voor stap wordt verbeterd, met extra aandacht voor oudere cliënten.
Beoogde opbrengsten
- Verbeterd herstelwerkboek
- Onderwijsproduct(en)
- Kennisbijeenkomst
Betrokkenen
Het project is een samenwerking tussen twee ggz‑instellingen – Parnassia en Reinier van Arkel -, twee MBO‑opleidingen – ROC Mondriaan en Koning Willem I College - en het Trimbos‑instituut, met actieve betrokkenheid van cliënten, naasten, professionals, studenten en ervaringsdeskundigen.
Financier: ZonMW (programma ‘Langdurige Zorg’)
Meer informatie:
- Ankie Lempens, alempens@trimbos.nl
- Projectpagina ZonMW: https://projecten.zonmw.nl/nl/project/handen-en-voeten-geven-aan-het-stimuleren-van-eigen-regie-en-zelfredzaamheid-de-langdurige
Implementatie van resourcegroepen in de langdurige zorg door praktijk- en reflectief leren
Implementatie van Resourcegroepen in de langdurige zorg door praktijk- en reflectief leren
Startdatum: mei 2026
Verwachte einddatum: mei 2028
Aanleiding
Belangrijke pijlers van herstelondersteunende zorg zijn triadisch werken en het versterken van het netwerk van de cliënt en diens eigen regie. Een veelbelovende en bewezen effectieve aanpak voor netwerkgerichte herstelondersteunende zorg is de inzet van resource groepen (RG). Een RG is een door de cliënt samengestelde groep van formele en informele betrokkenen, waarin wordt samengewerkt om hersteldoelen te verwezenlijken. Implementatie van RG in de langdurige ggz vraagt echter nog om versterking van vaardigheden van professionals en betere positionering van naasten.
Doel
Het doel van het project is het versterken en duurzaam implementeren van RG binnen de langdurige ggz, door zowel het netwerkgericht werken rond cliënten te verbeteren als de onderliggende professionele competenties (zoals triadisch werken en gelijkwaardigheid) verder te ontwikkelen. Hiermee wordt beoogd het persoonlijk en maatschappelijk herstel van cliënten te bevorderen en de kwaliteit en doorstroom van zorg te verbeteren.
Methode
Dit is een implementatieproject. Veranderteams (management, zorgverleners, ervaringsdeskundigen en vertegenwoordiging vanuit cliënten- en familieraden) identificeren hun implementatievraag, kiezen passende strategieën en gaan daar in de praktijk mee aan de slag. Om op het implementatieproces te reflecteren wordt gebruik gemaakt van reflectieve leermethoden zoals reflectieve case studies en scenarioleren. De teams reflecteren intern maar ook gezamenlijk in een lerend netwerk.
Beoogde opbrengsten
- Kennisproducten voor GGZ-instellingen over werken met resourcegroepen en onderliggende kerncompetenties en voorwaarden die hiervoor nodig zijn.
- Projectverslag met belangrijkste bevindingen en geleerde lessen over het implementatieproces zelf en over bredere borging.
- Vertaling van geleerde lessen in onderwijsproducten voor MBO-onderwijs over werken met resource groepen en onderliggende kerncompetenties die hiervoor nodig zijn.
- Een leernetwerk rond het werken met resource groepen in de langdurige ggz.
Betrokkenen
Kenniscentrum Phrenos en het Trimbos-instituut voeren het project uit.
Samenwerkingspartners
Blauwe Paard, Anoiksis, Ypsilon, Albeda College, Stichting RACT, Vincent van Gogh, Antes, Parnassia, Leviaan, Arkin en GGZ Rivierduinen.
Financier
ZonMw (programma ‘Implementatie van kennis en innovaties in de geestelijke gezondheidszorg’)
Meer informatie
Daniëlle van Duin (dduin@kcphrenos.nl)
Samen leren en verbeteren in de langdurige ggz: de rol van leer- en innovatienetwerken
Samen leren en verbeteren in de langdurige ggz: de rol van leer- en innovatienetwerken
Startdatum: januari 2026
Verwachte einddatum: november 2026
Aanleiding
In de langdurige zorg bestaan diverse leer- en innovatienetwerken die gericht zijn op kennisdeling, reflectie en innovatie. Toch ontbreekt een overzicht van relevante netwerken die zich richten op (verbetering van de zorg voor) cliënten in de langdurige ggz met complexe – en soms ook sectoroverstijgende – ondersteuningsvragen. Daarnaast is onbekend in hoeverre samenwerking en kennisuitwisseling tussen sectoren goed tot stand komt. Het Zorginstituut Nederland heeft het Trimbos-instituut gevraagd een onderzoeksopzet te ontwikkelen om te verkennen hoe deze netwerken kunnen bijdragen aan betere kennisdeling en toepassing in de praktijk.
Doel
Het inventariseren van bestaande leer- en innovatienetwerken en het een formuleren van kansen voor versterking van (intersectoraal) samen leren en verbeteren in vraagstukken rond cliënten in de langdurige ggz, met nadruk op hiaten. Dit moet leiden tot handvatten voor betere samenwerking, kennisdeling en uiteindelijk verbetering van de kwaliteit van zorg voor de doelgroep.
Methode
- Dialoogtafel: bijeenkomst binnen het Linking Pin-netwerk van de Academische Werkplaats lggz om ervaringen, kansen en knelpunten rond samenwerking en triadisch werken te verzamelen
- Situatieschets: inventarisatie van leer- en innovatienetwerken binnen en buiten de ggz via desk research en een (digitale) uitvraag
- Uitwisselingen: twee à drie bijeenkomsten met sleutelfiguren uit relevante netwerken om samenwerking, opbrengsten, belemmeringen en verbeterkansen te bespreken, met inbreng van diverse perspectieven (cliënten, naasten, zorg, beleid, wetenschap, onderwijs)
Beoogde opbrengsten
- Overzicht van leer- en innovatienetwerken gericht op de langdurige ggz en analyse van hiaten
- Factsheet met leerpunten over samenwerking en lerende praktijken, met focus op triadisch werken
Betrokkenen
Trimbos-instituut in samenwerking met de Academische Werkplaats lggz.
Financier: Zorginstituut Nederland
Voor meer informatie:
Michel Planije: mplanije@trimbos.nl
Samen beter begrijpen in Beschermd Wonen
Samen Begrijpen in Beschermd Wonen
Startdatum: 1 mei 2026
Verwachte einddatum: 1 januari 2028
Aanleiding
Voor circa 57.000 mensen in Nederland is beschermd wonen hun thuis, maar deze woonvorm maakt hen kwetsbaar voor situaties van onbegrip en oplopende spanning. Deze situaties kunnen leiden tot crises, overlast of gedwongen uithuisplaatsing. Begeleiders ervaren handelingsverlegenheid en missen handvatten om tijdig te handelen. Tegelijkertijd blijft de beschermd wonen-praktijk onderbelicht in beleid rond onbegrepen gedrag. De kick- off met alle betrokkenen (cliënten, naasten, professionals, netwerkpartners en leden van de adviescommissie) staat gepland op 29 augustus 2026!
Doel
Dit project speelt in op de behoefte aan persoonsgerichte, relationele werkwijzen die beter aansluiten bij de dagelijkse beschermd wonen-praktijk. Het doel is om te onderzoeken hoe relationele afstemmingsruimte kan worden ontwikkeld tot een professionele grondhouding van woon- en persoonlijk begeleiders, zodat zij beter omgaan met situaties van onbegrip en escalaties voorkomen.
Methode
Dit is een actieonderzoek met een participatieve en cyclisch-iteratieve aanpak volgens de Double Diamond-structuur (discover, define, develop, deliver). Inzichten worden stapsgewijs verkend, verdiept, ontwikkeld en in de praktijk getest.
Voor het verzamelen en analyseren van data wordt gebruikgemaakt van o.a. een literatuurverkenning, observaties in de praktijk, en interviews. Daarnaast spelen living labs een centrale rol, waarin bewoners, naasten, professionals en ervaringsdeskundigen gezamenlijk reflecteren en leren. In de ontwikkelfase worden werkwijzen via micro-experimenten en co-creatie direct in de praktijk uitgeprobeerd en aangescherpt. Waar mogelijk wordt aangesloten bij bestaande databronnen, zoals cliëntervaringen en medewerkerstevredenheid.
Beoogde opbrengsten
- Het ontwikkelen van een praktisch toepasbare werkwijze die zich richt op de professionele grondhouding van woon- en persoonlijk begeleiders. In de praktijk wordt verwacht dat dit leidt tot:
- Een verbetering van de kwaliteit van wonen, een groter gevoel van veiligheid en meer ervaren regie bij bewoners.
- Een versterkt handelingsvermogen en meer werkplezier onder professionals, doordat zij zich beter toegerust voelen om met spanningsvolle situaties om te gaan.
- Een doordachte implementatie- en borgingsstrategie, gericht op duurzame inbedding van de ontwikkelde werkwijze binnen organisaties, netwerken en opleidingen. Gebruikmakend van opgehaalde inzichten in de factoren die het gebruik van de werkwijze in de praktijk bevorderen of juist belemmeren.
- Een uitgebreide eindrapportage waarin het gehele onderzoeksproces, de belangrijkste inzichten en de implicaties voor praktijk en beleid worden beschreven (verwacht in 2028).
Betrokkenen
Deelnemende/samenwerkingsorganisaties:
Kenniscentrum Phrenos in samenwerking met Cavallo Advies / Blauwe Paard Netwerk, Antes Zorg, Stichting Kwintes, Stichting Leviaan, Trimbos-instituut, HAN Hogeschool (lectoraat Onbegrepen Gedrag), Rijksuniversiteit Groningen / Lentis, Anoiksis, Ypsilon, Valente, (en nog te verkennen: een practoraat).
Financiers:
ZonMw, Actieprogramma Grip op Onbegrip
Meer informatie:
Contactpersonen voor het project zijn Mieke van Boxtel; mboxtel@kcphrenos.nl (projectleider tot 1 oktober) en Lia van der Ham; LHam@kcphrenos.nl (projectleider na 1 oktober).
Samen begrijpen in beschermd wonen - Kenniscentrum Phrenos
https://projecten.zonmw.nl/nl/project/samen-begrijpen-beschermd-wonen
Jong volwassenen in de Wlz (nog geen informatie beschikbaar)
Informatie volgt nog
Doorlopende projecten
Erkenningstraject interventies lggz
Erkenningstraject effectieve interventies lggz
Doorlopend sinds: 1 september 2025
Aanleiding
De langdurige ggz kent veel verschillende interventies die ingezet kunnen worden. Maar welke werken goed en zijn uitvoerbaar in de praktijk? In het erkenningstraject voor effectieve interventies in de lggz beoordeelt een onafhankelijke erkenningscommissie interventies op kwaliteit en toepasbaarheid.
Doel
Je wilt mensen (in een kwetsbare positie) zo goed mogelijk helpen om veerkrachtig en gezond te zijn. Met een beproefde aanpak die is afgestemd op hun behoeften. Daarvoor kun je kiezen uit erkende interventies die goed uitvoer, onderbouwd en onderzocht zijn. Zowel voor het voorkomen als aanpakken van jouw lokale problemen en vraagstukken.
Waarom een erkende interventie?
Je wilt een aanpak:
- met impact: die onafhankelijk is getoetst en waar ervaring mee is in de praktijk.
- die lokaal werkt: die goed uitvoerbaar is, afgestemd is op de doelgroep en lokaal aanpasbaar is.
- die efficiënt is: doordat je op de aanpak kunt vertrouwen en je schaarse middelen goed besteedt door gebruik te maken van bestaande kennis.
Methode
Het Trimbos-instituut ondersteunt interventie-eigenaren kosteloos bij het indienen van interventies voor beoordeling door de erkenningscommissie. Ook interventies die in het verleden erkend waren en waarvan de erkenning is verlopen, kunnen opnieuw worden aangemeld.
Beoogde opbrengsten
Een overzicht van erkende interventies in de Databank.
Betrokkenen
Voor de erkenningstrajecten werken we samen met de erkenningscommissie. Zij beoordelen de interventie op basis van vastgestelde criteria. De leden van de commissie zijn:
- Jaap van Weeghel (voorzitter), emeritus hoogleraar Participatie en herstel van mensen met psychische aandoeningen bij Tilburg University, bestuurslid van MIND en lid Raad van Toezicht van Leviaan.
- Martijn Kole, adviseur en ontwikkelaar (zorg) vernieuwing, het Blauwe Paard Netwerk.
- Jeroen Deenik, gezondheidspsycholoog, epidemioloog. Programmaleider leefstijl, hoofd onderzoeksgsbied Leefstijl & Somatiek en voorzitter College Wetenschap en Innovatie, bij GGZ Centraal. Assistant Professor bij het Mental Health and Neuroscience Research Institute, Maastricht University.
- John Jongejan, senior Ervaringsdeskundige GGZ Breburg, ervaringsdeskundige Windesheim Lectoraat GGZ en samenleving.
- Nicky Dröge, gedragsdeskundige bij HVO-Querido
- Mariken de Koning, psychiater, senior onderzoeker en hoofdopleider psychiatrie bij Mentrum (Arkin)
- Sonja van Rooijen, senior adviseur en projectleider Bemoeizorg bij Movisie
- Yolanda Nijssen, senior onderzoeker Parnassia Groep en bijzonder lector Herstelgericht werken bij Ernstige Psychische Aandoeningen Hogeschool van Amsterdam.
- Diana Polhuis, hoofdopleider bij Opleidingsinstelling GGZ-VS, verpleegkundig specialist ggz.
- Lisette van der Meer, universitair hoofddocent neuropsychologie Rijksuniversiteit Groningen; hoofdonderzoeker cluster langdurige zorg & wonen, lentis. Hoofd Groep voor Rehabilitatie en Innovatie in de Psychiatrie (GRIP).
Financier: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Meer informatie: Maaike van Vugt (mvugt@trimbos.nl).
Panel Psychisch Gezien
Startdatum: Doorlopend vanaf 2010
Aanleiding
Het panel Psychisch Gezien startte in 2010 omdat er nog weinig bekend was over mensen met langdurige psychische problematiek en hun stem vaak onvoldoende werd gehoord in het GGZ-debat. Deze kennislacune vormde de aanleiding voor het panel Psychisch Gezien, waarmee kennis verzameld wordt en deze groep een duidelijke stem krijgt.
Doel
Het panel doel van het panel is om meer zicht te krijgen op hoe volwassenen met ernstige psychische problemen gedurende de jaren wonen en leven en dit door te tijd te monitoren. Een ander belangrijk doel van het panel is om deze groep mensen een duidelijkere stem te geven en hun ervaringen, wensen en opvattingen over kwesties in de GGZ centraal te stellen. Het panel bestaat uit ongeveer 1.500 mensen met langdurige psychische problemen, die met hun deelname een beter beeld geven van hun leven, activiteiten en ontwikkelingen daarin.
Methode
Panelleden vullen jaarlijks vragenlijsten in of nemen deel aan interviews en focusgroepen.
Beoogde opbrengsten
Het panel Psychisch Gezien levert waardevolle opbrengsten op in de vorm van ervaringskennis van mensen met langdurige psychische problematiek, inzichten in hun kwaliteit van leven en signalen over knelpunten in de zorg en ondersteuning. Deze kennis draagt direct bij aan de doelen van de Academische Werkplaats langdurige ggz, zoals het versterken van de kennisbasis, het verbeteren van de aansluiting van zorg en ondersteuning op de leefwereld van cliënten, en het stimuleren van praktijkverbetering en beleid dat beter aansluit bij de behoeften van deze doelgroep. De resultaten van het vragenlijst onderzoek werden voorheen jaarlijks gepubliceerd in rapporten, factsheets en infographics. Vanaf 2026 worden de resultaten op het dashboard van het panel Panel Psychisch Gezien gepubliceerd.
Betrokkenen
Het onderzoeksteam wordt geadviseerd door de programmacommissie van het panel Psychisch Gezien. Het Ministerie van VWS, Nivel, SCP, VNG, De Nederlandse GGZ, Mind, ervaringsdeskundig perspectief en Kenniscentrum Phrenos zijn hierin vertegenwoordigd. Een team van ambassadeurs uit het panel adviseert en denkt mee in de verschillende onderzoeksfasen.
Financier: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Meer informatie:
Panel Psychisch Gezien
Aafje Knispel (aknispel@trimbos.nl)
Samenwerkingen
Alliantie Kennisinfrastructuur Langdurige Zorg (KILZ)
De Alliantie Kennisinfrastructuur Langdurige Zorg (KILZ) – bestaande uit ZonMw, Zorginstituut Nederland (ZIN), Vilans en het Trimbos-instituut (gekoppeld aan de AW langdurige ggz) – werkt samen aan het verbeteren van de kennisinfrastructuur in de langdurige zorg.
Aanleiding hiervoor is dat uit diverse studies blijkt dat kennis de praktijk in de langdurige zorg nog te weinig en te langzaam bereikt. Daarnaast sluit kennisontwikkeling nog niet altijd goed aan op wat werkt voor cliënten en op de behoeften van de praktijk. Het ministerie van VWS heeft de betrokken partijen daarom gevraagd een passende governance structuur te ontwikkelen.
In 2024 tekenden de vier organisaties een bestuurlijk convenant, dat naar verwachting in 2026 wordt omgezet in een samenwerkingsovereenkomst.
De alliantie stelde in 2024 een visiedocument op dat aan VWS is aangeboden. Hierin formuleert zij ambities om de kennisinfrastructuur te versterken, onder andere op het gebied van implementatie, het gebruik van data voor leren en verbeteren, passende langdurige zorg en domein- en sector overstijgende samenwerking.
Het doel van de alliantie is om kennis bewust, planmatig en systematisch te ontwikkelen en te benutten, zodat de kwaliteit van leven en werken in de langdurige zorg verbetert. De alliantie wil een beweging op gang brengen en daarbij zelf het goede voorbeeld geven. In dat kader werkt zij ook aan een lerende evaluatie om de ontwikkeling van de kennisinfrastructuur te monitoren.
Publicaties
Het Trimbos-instituut heeft op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2025 een verdiepend onderzoek uitgevoerd naar de langdurige ggz. Dit onderzoek biedt een analyse van de zorg en ondersteuning voor mensen met een psychische aandoening en een langdurige zorgvraag. Een van de bevindingen is dat het belangrijk is om zorg en ondersteuning binnen de langdurige ggz nog meer te richten op de persoonlijke ontwikkeling van cliënten en het bieden van perspectief.
Deze kennisagenda bundelt kennisvragen en -hiaten in de ouderenpsychiatrie. Met hierin tien kennisvragen die cliënten, zorgprofessionals en onderzoekers het belangrijkst vinden om mee aan de slag te gaan. Er is aandacht voor ouderen met psychische problemen in de GGZ en in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen. De agenda is samengesteld met de deelnemende organisaties van het toenmalig Kenniscentrum Ouderenpsychiatrie (NKOP) en ontwikkeld vanuit samenwerking tussen de doelgroep en het veld; zorgprofessionals in de GGZ, de VVT en onderzoekers.
