Cijfers middelengebruik onder scholieren

Gebruik van traditionele middelen stabiliseert

Na een jarenlange daling is het gebruik van ‘traditionele middelen’ zoals tabak, alcohol en cannabis onder scholieren gestabiliseerd. Dit geldt zowel voor het gebruik ooit in het leven als de afgelopen maand. Voor de meeste harddrugs, zoals XTC, cocaïne en amfetamine, was die stabilisatie er al sinds 2007.

Andere verleidingen: alcoholvrij en lachgas

Voor het eerst is in 2019 het gebruik van alcoholvrije dranken onderzocht: bijna 1 op de 10 jongeren drinkt dit wekelijks. Het gebruik van lachgas wint aan populariteit. In 2019 hebben meer jongeren in het voortgezet onderwijs ervaring met lachgas dan in 2015 (respectievelijk 10% en 8%).

Publicatie: Jongeren en riskant gedrag

Het rapport Jongeren en riskant gedrag bevat een compleet overzicht van alle onderzoeksresultaten uit het Peilstationsonderzoek.

Bekijk het rapport

Infographic: middelengebruik scholieren

De feiten en cijfers op deze pagina zijn ook beschikbaar als infographic die u gratis kunt downloaden.

Bekijk de infographic

Middelengebruik door schoolgaande jongeren van 12-16 jaar

Middelengebruik in 2019

Van de 12- t/m 16-jarige scholieren heeft 47 procent weleens alcohol gedronken, 17 procent heeft weleens gerookt, 10 procent heeft weleens cannabis gebruikt en 2 procent heeft ervaring met XTC. Het gebruik van deze middelen in de afgelopen maand ligt flink lager. Jongens hebben vaker ervaring met het gebruik van deze middelen dan meisjes.

Verschillen tussen schoolniveaus

Onder leerlingen van de VMBO-basis en kaderberoepsgerichte leerweg is het gebruik van tabak het hoogst. Zo heeft 12 procent van hen de afgelopen maand gerookt, tegenover 5 procent van de VWO-leerlingen. Bij de andere middelen zijn de verschillen tussen schoolniveau minder duidelijk aanwezig.

Trends in roken

Stabilisering aantal rokers

Tussen 2017 en 2019 is het aantal scholieren van 12 t/m 16 jaar dat ooit gerookt heeft stabiel gebleven rond de 17 procent. Vergeleken met 1999 is het percentage rokers meer dan gehalveerd, zowel bij jongens als bij meisjes. Tussen 2017 en 2019 is ook het aantal scholieren dat in de afgelopen maand gerookt heeft gelijk gebleven, evenals het percentage dagelijks rokers.

Trend roken naar leeftijd

Het percentage scholieren dat ooit gerookt heeft blijkt tussen 2017 en 2019 in alle leeftijdscategorieën stabiel gebleven. Dit geldt ook voor roken in de afgelopen maand en dagelijks roken. Vergeleken met 2003, zijn jongeren in 2019 gemiddeld anderhalf jaar ouder als zij voor het eerst roken (11,8 jaar versus 13,4 jaar).

Trends in alcoholgebruik

Alcoholgebruik daalt niet verder

Tussen 2017 en 2019 is het aantal scholieren van 12 t/m 16 jaar dat ooit alcohol heeft gedronken niet veranderd (47 procent). Vergeleken met 2003 is het percentage alcoholgebruikers fors gedaald, zowel bij jongens als bij meisjes. Sinds 2003 is ook het aantal scholieren dat in de afgelopen maand alcohol heeft gedronken of heeft gebinged (5 of meer glazen bij één gelegenheid) flink afgenomen. De daling lijkt echter niet verder door te zetten. Dit geldt voor drinken ooit in het leven, in de afgelopen maand en voor binge drinken.

Trend alcoholgebruik naar leeftijd

Ook als gekeken wordt naar de afzonderlijke leeftijden blijkt dat het aantal scholieren dat alcohol heeft gedronken tussen 2017 en 2019 niet is veranderd. Dit geldt voor drinken ooit in het leven, in de afgelopen maand en voor binge drinken.

Vergeleken met 1999, zijn jongeren in 2019 gemiddeld ruim één jaar ouder als zij voor het eerst alcohol drinken (12,3 jaar versus 13,3 jaar).

Alcoholvrije drankjes populair

Bijna één op de tien (9%) scholieren van 12 t/m 16 jaar drinkt tenminste wekelijks alcoholvrije dranken (bier, wijn of cider zonder alcohol). Jongens drinken vaker alcoholvrije dranken dan meisjes. Dit verschil is voornamelijk terug te zien in het gebruik van alcoholvrij bier (jongens 10%; meisjes 4%).

Trends in cannabisgebruik

Tussen 2017 en 2019 is het aantal scholieren van 12 t/m 16 jaar dat ooit cannabis heeft gebruikt onveranderd gebleven (9 a 10 procent).  Dit geldt ook voor het gebruik in de afgelopen maand (5 procent). Vergeleken met 1999 zijn jongeren in 2019 ouder als ze voor het eerst experimenteren met cannabis (13,6 jaar versus 14,2 jaar).

Elektronische sigaret, heat not burn product en waterpijp

Veel scholieren experimenteren met e-sigaret

Hoewel het bij de meesten beperkt blijft tot eenmalig gebruik, is het opvallend dat in 2019 méér scholieren van 12 t/m 16 jaar weleens een elektronische sigaret of shisha pen hebben gebruikt (25 procent) dan een gewone sigaret (17 procent). Tussen 2017 en 2019 lijkt een lichte daling zichtbaar van 28% naar 25%, maar deze was niet significant.

Heat not burn product

Het percentage 12- t/m 16-jarige jongeren dat ooit een heat-not-burn product (ook wel heat sticks genoemd) heeft gebruikt ligt op 3,0%. Van de jongeren die een heat-not-burn product gebruikt doet 17% dit bijna elke week of vaker.

Waterpijp

Het gebruik van de waterpijp wordt vaak gezien als een gezellige activiteit, maar hierbij komen dezelfde schadelijke stoffen vrij als bij het roken van gewone sigaretten. Van de 12- t/m 16 jarige scholieren heeft 17 procent ooit een waterpijp gerookt. Dit betreft vaker jongens dan meisjes. Tussen 2017 en 2019 bleef het gebruik van de waterpijp stabiel rond de 17 a 18 procent.

Trends in het gebruik van harddrugs, paddo’s en lachgas

Trends in drugsgebruik en lachgas

Tussen 2015 en 2019 is het aantal scholieren van 12 t/m 16 jaar dat XTC, cocaïne, amfetamine of paddo’s heeft gebruikt onveranderd gebleven (1 a 2 procent). Het gebruik van lachgas is toegenomen van 8% in 2015 naar 10% in 2019.

Verantwoording

HBSC-onderzoek

De cijfers uit 2017 zijn afkomstig uit het onderzoek Health Behaviour in School-aged Children (HBSC). Dit is een landelijk representatief onderzoek naar de gezondheid en het welzijn van jongeren in Nederland. Middelengebruik is een belangrijk onderwerp in deze studie. HBSC-Nederland is een samenwerkingsverband van de Universiteit Utrecht (projectleiding), Trimbos-instituut en het SCP.
Lees verder over het HBSC-onderzoek

Peilstationsonderzoek

De cijfers uit 1999-2015 en 2019 zijn afkomstig uit het Peilstationsonderzoek Scholieren. Het Peilstationsonderzoek is een landelijk representatief onderzoek naar onder andere het roken, drinken, drugsgebruik en internetgebruik onder scholieren van tien tot en met achttien jaar. Het onderzoek is gefinancierd door het ministerie van VWS en uitgevoerd door het Trimbos-instituut.
Lees verder over het Peilstationsonderzoek

Leefstijlmonitor (LSM)

Sinds 2012 is onder coördinatie van het RIVM de Leefstijlmonitor (LSM) ontwikkeld. Het Peilstationsonderzoek levert de landelijke kerncijfers over genotmiddelengebruik van jongeren (12 t/m 16 jaar). In 2017 werden deze kerngegevens in het HBSC-onderzoek verzameld.

Meer info over Peilstationsonderzoek

Karin  Monshouwer

Stuur een bericht aan contactpersoon Karin Monshouwer of bel +31 (0)30 - 2959(387)

Meer informatie over HBSC

Saskia van Dorsselaer

Stuur een bericht aan contactpersoon Saskia van Dorsselaer of bel +31 (0)30 - 2971(110)