Ongezond gedrag is meestal leuk

Onderstaande column van Bas van den Putte, hoogleraar Gezondheidscommunicatie aan de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam, is geschreven op verzoek van het NET - Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging van het Trimbos-instituut en is gepubliceerd in de vierde NET-nieuwsbrief van 25 juni 2013.

Sinds enkele weken bekleed ik de leerstoel Gezondheidscommunicatie, ingesteld door het Trimbos-instituut en de Universiteit van Amsterdam. Ik zie ernaar uit om samen met het Trimbos en andere gezondheidsinstellingen onderzoek te doen dat helpt bij het ontwikkelen en implementeren van effectievere gezondheidscommunicatie, of dat nu is via scholen, (zorg)instellingen of on- en offline massamedia. Over dit laatste wil ik het nu hebben.

Ongezond gedrag is meestal leuk, geeft onmiddellijke bevrediging en wordt sociaal beloond. Preventie kan tegenwicht bieden aan de vele factoren die ongezond gedrag stimuleren. Elke vorm van interventie heeft hierbij zijn eigen sterke aangrijpingspunten. Samen vormen ze de bouwstenen van een huis. Massamediale communicatie vormt het fundament. Goede informatie is de basis van alle andere interventies die eraan bijdragen dat mensen besluiten zich gezond te gedragen. Als het fundament niet deugt, woon je in een krot.

De mensen die dit het meest hard nodig hebben, zullen echter niet spontaan op zoek gaan naar goede informatie. Daarom heb ik de afgelopen jaren met enige verbazing bekeken hoe massamediale gezondheidscommunicatie in het politieke strafbankje is terecht gekomen, een typisch voorbeeld van dat goedkoop op termijn wel eens duurkoop zou kunnen zijn. Onderzoek van het RIVM naar de kosteneffectiviteit van tabaksinterventies heeft laten zien dat een massamediale campagne een van de weinige interventies is waarbij de opbrengsten groter zijn dan de kosten.

Massamedia vormen ook de leidingen in het gebouw. Veel energie en middelen gaan zitten in het ontwikkelen van effectieve interventies, maar het gebruik valt vaak tegen. Ik wil gaan onderzoeken hoe on- en offline media kunnen bijdragen aan de bekendheid en het gebruik van andere interventies.

Meer nog dan door gezondheidscommunicatie laten mensen zich beïnvloeden door communicatie met andere mensen. Soms stimuleert dit tot gezond gedrag, maar vaker tot ongezond gedrag. Veel interventies richten zich vooral op het beïnvloeden van gedrag of gedragsdeterminanten. Het is mijn overtuiging dat preventie effectiever kan worden indien deze zich richt op het stimuleren van gezonde communicatie en interactie tussen mensen onderling. Ook dit zal een van de speerpunten van mijn onderzoekslijn worden. Ik heb er zin in.

(Bas van den Putte (1960) is sinds 1987 verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en is sinds 2000 universitair hoofddocent aan de Amsterdam School of Communication Research. Hij publiceerde in toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften als Journal of Health Communication, Tobacco control, Health Psychology en Preventive Medicine. Hij is lid van verschillende adviesraden voor gezondheidscampagnes en onderzoek begeleidingscommissies, onder andere bij het Trimbos-instituut, Rutgers WPF (kenniscentrum seksualiteit) en bij diverse ministeries.)