Meer ambitie nodig in het Nederlandse tabaksbeleid

Onderstaande column van Johan P. Mackenbach, afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg, Erasmus MC, Rotterdam, is geschreven op verzoek van het NET - Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging van het Trimbos-instituut en is gepubliceerd in de derde NET-nieuwsbrief van 14 mei 2013.

Op veel terreinen van gezondheidsbeleid hoort Nederland bij de Europese top. In een recente vergelijking van het gezondheidsbeleid op tien verschillende terreinen in 43 landen eindigde Nederland op de vijfde plaats, na Zweden, Noorwegen, IJsland en Finland. Nederland doet het bijvoorbeeld bijzonder goed op het gebied van jeugdgezondheidszorg, opsporing en behandeling van hoge bloeddruk, kankerscreening en verkeersveiligheid.

Dat geldt echter niet voor het tabaksbeleid. Nederland heeft een “gemiddelde” score op de Tobacco Control Scale, een samenvattende maat voor de implementatie van een scala aan tabaksontmoedigingsmaatregelen. Nederland moet op dit terrein niet alleen de meeste Scandinavische landen, maar ook het Verenigd Koninkrijk en Ierland voor zich laten. Zelfs Frankrijk en Malta doen het beter dan Nederland.

Is dat erg? Ja, want uit hetzelfde vergelijkende onderzoek blijkt dat in landen met een krachtiger anti-rookbeleid daadwerkelijk minder mensen roken. Iedereen weet dat dit zich op den duur vertaalt in meer gezondheidsschade, zoals een hogere sterfte aan longkanker. Dat is ook in de Nederlandse cijfers te zien. Dankzij decennia van terughoudend anti-rookbeleid heeft Nederland binnen Europa relatief hoge sterftecijfers aan longkanker.

Het is een intrigerende vraag waar deze afwijkende positie van Nederland voor het tabaksbeleid vandaan komt. Het kan niet liggen aan ons welvaartsniveau (financiële middelen om gezondheidsbeleid te voeren zijn er voldoende) of aan de effectiviteit van ons bestuursapparaat (genomen besluiten worden meestal ook daadwerkelijk in maatregelen omgezet). Het kan ook niet liggen aan het waardepatroon in de bevolking, dat erg op dat in de Scandinavische landen lijkt.

Het vergelijkende onderzoek wijst eerder in de richting van gebrekkige politieke wil, en een relatief grote invloed van de tabaksindustrie. Voor wie meer ambitie wil in het Nederlandse tabaksbeleid, ligt daar dan ook de uitdaging.

(Gebaseerd op: Mackenbach JP, McKee M. De resultaten van het Nederlandse gezondheidsbeleid. Een Europese vergelijking. Ned Tijdschr Geneeskd. 2013;157(1):A5686.)

Johan P. Mackenbach
Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg, Erasmus MC, Rotterdam