Koekjes voor het ego

Onderstaande column van Enny Das, Radboud Universiteit Nijmegen, is geschreven op verzoek van het NET - Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging van het Trimbos-instituut en is gepubliceerd in nummer 2 van de Nieuwsbrief Tabaksontmoediging op 11 maart 2014.

Op het moment dat rokers worden aangesproken op hun ongezonde gedrag gaan ze direct aan de slag om allerlei redenen te verzinnen waarom een voorlichtingsboodschap niet op hen van toepassing is. Ze zeggen dat hun opa 90 is geworden terwijl hij rookte als een ketter, dat je ook onder een bus kunt lopen en dat je toch ergens dood aan moet gaan. Ze vertonen defensieve reacties. Ze willen het niet horen. Ze verwerpen de goed bedoelde maar misschien ook wel wat belerende boodschap.

De gangbare gedachte is dat angst maakt dat mensen dit gedrag vertonen. Angst voor de gezondheidsgevolgen van roken. Maar dat klopt niet. Het zijn de pogingen om angst voor te zijn die mensen defensief maken. Pogingen om de eigen kwetsbaarheid te ontkennen. Mensen zetten ideeën tussen zichzelf en de naakte waarheid. En die ideeën gaan ze vervolgens verdedigen. Ze beschermen een beeld van wat ze denken te zijn. Het ego.

Het brengen van ongewenst gezondheidsnieuws is daarom gebaat bij het eerst geruststellen van het kwetsbare ego van de ontvanger. Als je het ego eerst een koekje geeft, of een bot om lekker op te knagen, dan maakt dat ontvankelijker voor slecht nieuws. Dan blijken mensen ineens bijzonder goed in staat om zin van onzin te onderscheiden, om toe te geven dat een boodschap hout snijdt, en dat ze misschien niet zo gezond bezig zijn. Dan wil die roker pas toegeven dat roken slecht is voor de gezondheid. Eerder niet.

Je kunt mensen niet kunt dwingen om iets te voelen wat ze niet willen voelen. Dat toch proberen heeft iets moralistisch. Liever je verdiepen in je doelgroep. Het zijn tenslotte ook mensen. Kwetsbare mensen. Net als jij en ik.

Enny Das, Radboud Universiteit Nijmegen