Een volledig rookvrije horeca-nog even doorbijten

Onderstaande column van Marian Gacsbaranyi-Smink, senior Inspecteur Toezichtontwikkeling bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, is gepubliceerd in nummer 8 van de Nieuwsbrief Tabaksontmoediging van 16 december 2014. Plaatsing betekent niet automatisch dat het Trimbos-instituut de mening van de auteur deelt.

Sinds 1 juli 2004 bestaat er voor alle werkgevers de verplichting rookvrij werk te garanderen; alleen de horeca ontsprong toen de dans. Deze sector mocht via zelfregulering haar verantwoordelijkheid waarmaken ten opzichte van personeel én clientèle. Dat is niet gelukt. Evaluatieonderzoek (2007) lag ten grondslag aan het Besluit uitvoering rookvrije werkplek, horeca en andere ruimten dat op 1 juli 2008 in werking trad. Niet langer was een uitzondering voor de horecasector verdedigbaar.

Hotels en restaurants houden zich sindsdien keurig aan het rookverbod. In kringen van wat genoemd wordt “de natte horeca” ontstaat openlijk verzet. Het feit dat op 9 juli 2008 een kort geding tegen de staat, met als inzet een uitzondering voor de kleine cafés, wordt verloren geeft aanleiding tot burgerlijke ongehoorzaamheid. De romantiek van het Nederlandse bruine café – dat kleine café aan de haven – wordt breed uitgevent in de media. Onze inspecteurs valt steeds vaker een agressieve bejegening ten deel.

2009 is een roerig jaar waarin het zaaien van juridische twijfel aan de consistentie van de toch wel ingewikkelde Tabakswet succesvol blijkt te zijn. Door enkele gerechtelijke uitspraken komt de staat op achterstand te staan. In dat najaar vindt 27% van de cafés het niet meer nodig om het rookverbod na te leven. Een jaar later (najaar 2010) wordt het dieptepunt bereikt met 51% overtreders. Onder het nieuwe kabinet Rutte wordt in juli 2011 het uitzonderingsbesluit vastgesteld, waardoor in de kleine cafés zonder personeel mag worden doorgerookt. Het begrip voor het optreden van onze inspecteurs binnen de cafésector is minimaal geworden als tevens de boetes voor het overtreden van het rookverbod in dezelfde periode worden verdubbeld.

In 2013 wordt de weg naar boven weer gevonden. In hoger beroep wordt geoordeeld dat het maken van een uitzondering voor kleine cafés onrechtmatig is. Eén van onze “aandachtscafés” geeft op nadat het ruim 30 boetes heeft betaald. Het wetsvoorstel om de uitzondering weer ongedaan te maken wordt aan de Tweede Kamer gezonden. We koersen op 1 januari 2015. Het aantal overtreders daalt in het voorjaar van 2014 naar 23%. Het gaat de goede kant op, maar de cafés die onder de uitzondering vielen moeten zich natuurlijk ook weer gaan conformeren aan de wet. Die tendens bespeuren we gelukkig al wel. Circa 40% van de uitzonderingscafés is al rookvrij.

Vervolgens geeft de hoge raad geeft op 10 oktober 2014 aan dat het maken van een uitzondering voor kleine cafés onrechtmatig en onverbindend is. Eerder dan de wet is aangepast geldt er weer een algeheel rookverbod. De staatssecretaris maakt duidelijk dat er gehandhaafd moet worden, maar eerst waarschuwend bij de voormalige uitzonderingscafés. Dat doen we tot 1 januari 2015. Dan is de Tabakswet weer aangepast en wordt ook bij de kleine cafés direct beboet. We bijten nog even door totdat de horeca volledig rookvrij is!

Marian Gacsbaranyi-Smink
Senior Inspecteur Toezichtontwikkeling
Domein Alcohol & Tabak

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Divisie Consument & Veiligheid