Middelengebruik onder scholieren

Kerncijfers middelengebruik onder scholieren

Dalende trend roken zet door

Tussen 2015 en 2017 is het percentage 12- t/m 16-jarige scholieren dat rookt gedaald. Dit geldt zowel voor roken ooit in het leven, in de afgelopen maand en dagelijks roken. Ook het XTC gebruik ooit in het leven nam af. Bij alcohol is er in deze periode geen verandering in het gebruik

Verschillen in schoolniveau 

Voor nagenoeg alle middelen zijn er verschillen tussen scholieren van het VMBO en VWO; een hoger en meer intensief gebruik bij leerlingen op de basis- en kaderberoepsgerichte leerweg van het VMBO vergeleken met VWO-ers.

Nieuwe verleiding: lachgas

Een hoog percentage jongeren heeft ooit (9 procent) of in de afgelopen maand (3 procent) lachgas gebruikt. Lachgas wordt door jongeren nauwelijks als ‘drug’ gezien. Kennis over de gevolgen van herhaaldelijk gebruik van lachgas is nog gering. Met name het gebruik van lachgas op jonge leeftijd vraagt om alertheid.

 

Middelengebruik door schoolgaande jongeren van 12-16 jaar

Middelengebruik in 2017

Van de 12- t/m 16-jarige scholieren heeft 45 procent weleens alcohol gedronken, 17 procent heeft weleens gerookt, 9 procent heeft weleens cannabis gebruikt en 1 procent heeft ervaring met XTC. Het gebruik van deze middelen in de afgelopen maand ligt flink lager. Jongens hebben vaker ervaring met het gebruik van deze middelen dan meisjes.

Middelengebruik ooit in het leven en in de afgelopen maand (12 t/m 16 jaar)

Verschillen tussen schoolniveaus

Onder leerlingen van de VMBO-basis en kaderberoepsgerichte leerweg is het gebruik van nagenoeg alle genotmiddelen het hoogst. Zo heeft 15 procent van hen de afgelopen maand gerookt, tegenover 4 procent van de VWO-leerlingen.

Middelengebruik in de afgelopen maand naar schoolniveau (12 t/m 16 jaar)

 

Trends in alcoholgebruik

Alcoholgebruik daalt niet verder

Tussen 2015 en 2017 is het aantal scholieren van 12 t/m 16 jaar dat ooit alcohol heeft gedronken niet veranderd (45 procent). Vergeleken met 2003 is het percentage alcoholgebruikers bijna gehalveerd, zowel bij jongens als bij meisjes. Sinds 2003 is ook het aantal scholieren dat in de afgelopen maand alcohol heeft gedronken of heeft gebinged (5 of meer glazen bij één gelegenheid) flink afgenomen. De daling lijkt echter niet verder door te zetten. Dit geldt voor drinken ooit in het leven, in de afgelopen maand en voor binge drinken.

Alcoholgebruik jongeren (12 t/m 16 jaar)

Trend alcohol gebruik naar leeftijd

Ook als gekeken wordt naar de afzonderlijke leeftijden blijkt dat het aantal scholieren dat ooit alcohol heeft gedronken tussen 2015 en 2017 niet is veranderd.

Vergeleken met 2003, zijn jongeren in 2015 gemiddeld ruim één jaar ouder als zij voor het eerst alcohol drinken (12,0 jaar versus 13,2 jaar).
(2017: niet onderzocht)

Alcoholgebruik ooit in het leven, naar leeftijd

 

Trends in roken

Daling aantal rokers

Tussen 2015 en 2017 is het aantal scholieren van 12 t/m 16 jaar dat ooit gerookt heeft fors gedaald van 23 procent naar 17 procent. Vergeleken met 2003 is het percentage rokers gehalveerd, zowel bij jongens als bij meisjes. Tussen 2011 en 2015 is ook het aantal scholieren dat in de afgelopen maand gerookt heeft significant gedaald, evenals het percentage dagelijks rokers.

Roken (12 t/m 16 jaar)


Het percentage scholieren dat ooit gerookt heeft blijkt tussen 2015 en 2017 significant te zijn gedaald in alle leeftijdscategorieën. Deze daling was dus óók zichtbaar bij de 16-jarigen. Vergeleken met 2003, zijn jongeren in 2015 gemiddeld ruim één jaar ouder als zij voor het eerst roken (11,8 jaar versus 12,9 jaar) (2017: niet onderzocht).

Roken ooit in het leven, naar leeftijd

 

E-sigaret en waterpijp: trends en gebruik in 2017

Gebruik van e-sigaret en waterpijp, ooit in het leven (12 t/m 16 jaar)

Veel scholieren experimenteren met e-sigaret

Hoewel het bij de meesten beperkt blijft tot eenmalig gebruik, is het opvallend dat in 2017 méér scholieren van 12 t/m 16 jaar weleens een elektronische sigaret of shisha pen hebben gebruikt (28 procent) dan een gewone sigaret (17 procent). Onder de 16-jarigen heeft 36 procent al ervaring met de e-sigaret. Tussen 2015 en 2017 nam het gebruik van de e-sigaret af van 34 naar 28 procent.

Waterpijp in zwang

Het gebruik van de waterpijp wordt vaak gezien als een gezellige activiteit, maar hierbij komen dezelfde schadelijke stoffen vrij als bij het roken van gewone sigaretten. Van de 12- t/m 16 jarige scholieren heeft 18 procent ooit een waterpijp gerookt. Onder 15- en 16-jarige scholieren heeft bijna een derde ooit waterpijp gerookt. Dit betreft vaker jongens dan meisjes. Tussen 2015 en 2017 nam het gebruik van de waterpijp ooit in het leven af van 23 naar 18 procent.

 

Trends in cannabisgebruik

Cannabisgebruik (12 t/m 16 jaar)

Tussen 2015 en 2017 is het aantal scholieren van 12 t/m 16 jaar dat ooit cannabis heeft gebruikt onveranderd gebleven (9 procent).  Dit geldt ook voor het gebruik in de afgelopen maand (5 procent). Vergeleken met 2003 zijn jongeren in 2015 ouder als ze voor het eerst experimenteren met cannabis (13,7 jaar versus 14,1 jaar) (2017: niet onderzocht).

 

Harddrugs en paddo’s, lachgas : trends en gebruik in 2015 en 2017

Lachgas populair

In 2017 heeft 1 procent van de scholieren ervaring met XTC. Opvallend is het hoge percentage scholieren dat lachgas heeft gebruikt (9 procent).

Van de 12- t/m 16-jarige scholieren heeft in 2015 2,9 procent ooit enige harddrug (XTC, cocaïne, amfetamine, heroïne, crack, GHB of LSD) gebruikt.

Gebruik van harddrugs, paddo’s en lachgas ooit in het leven (12 t/m 16 jaar). Cijfers XTC en lachgas: 2017, andere drugs: 2015.

Trends in druggebruik en lachgas

In 2017 is het gebruik van XTC ooit in het leven gedaald van 2 naar 1 procent. In dezelfde periode was er een lichte toename in het gebruik van lachgas maar deze was niet significant.

Trends in het gebruik van harddrugs, paddo’s en lachgas ooit in het leven (12 t/m 16 jaar)

 

Verantwoording

Het HBSC-onderzoek

Het onderzoek Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) is een landelijk representatief onderzoek naar de gezondheid en het welzijn van jongeren in Nederland. Middelengebruik is een belangrijk onderwerp in deze studie. Er doen ruim 7000 leerlingen van het basisonderwijs (groep 8) en het voortgezet onderwijs aan mee. HBSC-Nederland is een samenwerkingsverband van de Universiteit Utrecht (projectleiding), Trimbos-instituut en het SCP. Het HBSC-onderzoek wordt  gefinancierd door het ministerie van VWS. Eind 2017 vond het onderzoek voor de vijfde keer plaats.

Bron: HBSC-Nederland /Leefstijlmonitor, UU, Trimbos-instituut en SCP i.s.m. RIVM, 2017

Lees verder over het HBSC-onderzoek.

Peilstationsonderzoek

De cijfers uit 2015 zijn afkomstig uit het Peilstationsonderzoek Scholieren

Lees verder over het Peilstationsonderzoek.

Bron:Peilstationsonderzoek Scholieren/Leefstijlmonitor, Trimbos-instituut i.s.m. RIVM, 2015

Leefstijlmonitor (LSM)

Sinds 2012 is onder coördinatie van het RIVM de leefstijlmonitor (LSM) ontwikkeld. In de LSM worden voor volwassenen en jeugd onderzoeken aangewezen die de landelijke cijfers leveren op verscheidene kernthema’s. Het HBSC-onderzoek levert in het kader van de LSM de landelijke kerncijfers over genotmiddelengebruik van jongeren in de leeftijd van 12 tot en met 16 jaar. In 2019 worden deze kerngegevens in het Peilstationsonderzoek Scholieren verzameld.