Effecten van de coronacrisis op de drugsmarkt

De internationale handel, het vliegverkeer en een groot deel van het openbare leven hebben begin van dit jaar een tijdje vrijwel stil gelegen vanwege de coronacrisis. Tijdens de tweede golf zijn er wederom wereldwijd diverse beperkende maatregelen genomen, zij het meer gericht. Al met al lijkt tot op heden geen gevolgen te hebben gehad voor de beschikbaarheid, de aanvoer en de productie van drugs.

Aanbod en kwaliteit van drugs

In 2009 registreerde het DIMS een forse daling in de zuiverheid en sterkte van ‘ecstasypillen’. Deze dip in de ecstasymarkt hing vermoedelijk samen met aangescherpte internationale controle op de handel in grondstoffen, waardoor er een schaarste aan MDMA ontstond. China is een belangrijke leverancier van grondstoffen voor de productie van synthetische drugs. Op dit moment lijkt de coronacrisis weinig effect te hebben op de beschikbaarheid en samenstelling van diverse synthetische drugs in ons land, en het is de vraag of dit op de lange termijn nog verandert. Hetzelfde geldt voor de toevoer van cocaïne die grotendeels vanuit Zuid-Amerika afkomstig is.

Vooralsnog geen duidelijke effecten

Doorgaans duurt het even voordat de gevolgen van ‘beperkende maatregelen’, zoals een lock-down, strengere controle of een verbod van een drug, zichtbaar worden op de gebruikersmarkt.

In de maand mei zijn in verschillende landen, waaronder Nederland, diverse beperkende maatregelen versoepeld of opgeheven. Eind mei verscheen er vanuit het EMCDDA in samenwerking met Europol een rapport over de impact van COVID-19 op de Europese drugsmarkten. Hierin staat beschreven dat voor sommige drugs op lokaal niveau de prijzen tijdelijk gestegen waren en er tekorten dreigden, maar dat de situatie snel verandert. Het rapport geeft daarnaast ook een inkijk in hoe georganiseerde misdaad groepen actief blijven gedurende de pandemie door op verschillende manieren de handel en het transport van drugs aan te passen.

Inmiddels is er sprake van een tweede golf met een daarbij behorende gedeeltelijke lock-down. Voor ecstasy en andere synthetische drugs, die volop in Nederland worden geproduceerd, lijkt er nog steeds voldoende voorraad en is er vooralsnog geen effect te zien qua prijzen op de gebruikersmarkt. Tegelijk zijn er ook aanwijzingen dat het ‘recreatief’ gebruik van met name ecstasy/MDMA op een lager pitje staat, en er mogelijk ook minder vraag is door het nog steeds uitblijven van evenementen en het wederom sluiten van restaurants en cafe’s.

Overigens lijkt de handel in drugs gewoon door te gaan. Al dan niet via online handel en ‘pakketpost’.

Eind mei verscheen er vanuit het EMCDDA in samenwerking met Europol een rapport over de impact van COVID-19 op de Europese drugsmarkten. Hierin staat beschreven dat voor sommige drugs op lokaal niveau de prijzen tijdelijk gestegen waren en er tekorten dreigden, maar dat de situatie snel verandert. Het rapport geeft daarnaast ook een inkijk in hoe georganiseerde misdaad groepen actief blijven gedurende de pandemie door op verschillende manieren de handel en het transport van drugs aan te passen.

Monitoring drugsmarkt

Drugstestlocaties weer aangepast open

Via het DIMS houden we normaal gesproken zicht op de drugsmarkt, door middel van wat gebruikers aanleveren op een van de 33 testlocaties door het hele land. Indien er extra riskante of vervuilde drugs in omloop zijn, wordt dit snel en efficiënt gecommuniceerd. Tussen 16 maart en 22 april waren de testservices tijdelijk gesloten en kon er alleen in uitzonderlijke gevallen, zoals bijvoorbeeld na een incident, drugs worden ingeleverd en getest.

Tijdens de tweede golf zijn bij alle aangesloten instellingen voor verslavingszorg de testlocaties weer aangepast open. Wel is het in verband met de coronamaatregelen alleen mogelijk om op afspraak langs te komen. Raadpleeg de website van het DIMS  voor de actuele situatie en eventuele wijzigingen.

De afgelopen periode nam het aantal bezoekers van de testservices weer gestaag toe. Gedurende de zomermaanden, maar ook in het najaar, was het wel beduidend rustiger op de testservices en werd er met name veel minder ecstasy/MDMA, speed en 4-FA aangeboden ter analyse. Dit kan mogelijk te maken hebben met het feit dat het gebruik van deze stimulantia vaak gebonden is aan een uitgaanssetting (zoals een club of festival). 

Onderzoek naar drugsmarkten

Met korte polls via social media kanalen voor mensen die alcohol en drugs gebruiken houden we zicht op mogelijke veranderde gebruikspatronen. Dit is bijvoorbeeld gebeurd in het Groot Uitgaans Onderzoek 2020, waarin ‘corona’-vragen zijn opgenomen om vraag en aanbod van drugs en andere middelen in kaart te brengen. 

De resultaten van dit onderzoek zijn inmiddels gepubliceerd in een factsheet (pdf)
Voor de ene uitgaander was de corona-lockdown een reden om vaker alcohol of drugs te gebruiken of te experimenteren met nieuwe of andere middelen, de ander greep de gelegenheid juist aan om (even) niet of minder te gebruiken.

In het najaar is er een follow-up geweest van dit onderzoek, waarvan de resultaten binnenkort gepubliceerd zullen worden. 

Ook hebben we de online drugsmonitoring versterkt om hiermee zicht krijgen op wat voor drugs er op dit moment op verschillende plaatsen in Nederland aangeboden en gevraagd worden en of dit is veranderd gedurende de coronacrisis. De resultaten van dit onderzoek worden momenteel verwerkt in een wetenschappelijke publicatie.
Op de grote drugsfora volgen wij of er corona-gerelateerde topics gestart worden. Met de opgedane kennis kunnen we potentiële gebruikers gerichter informeren en waarschuwen indien blijkt dat markt instabieler is, en er extra risico’s zijn aan het gebruik.

Update Nederlandse drugsmarkten

De afgelopen maanden hebben het Trimbos-instituut (Harm Reduction Netwerk en het Drugs Informatie en Monitoring Systeem), Stichting Mainline en de Belangenvereniging Druggebruikers MDHG geïnventariseerd of en zo ja, welke veranderingen er zich op de verschillende drugsmarkten hebben voltrokken als gevolg van de invoering van de intelligente lockdown in Nederland na de COIVD-19 uitbraak. Naast het opvragen van signalen uit het veld hebben we vanaf het moment dat de testservices weer opengingen, specifiek gekeken naar eventuele veranderingen in prijs, beschikbaarheid en samenstelling van de bij het DIMS aangeleverde drugsmonsters.

Daarnaast hebben we gekeken of er op de door ons gemonitorde drugsfora discussies plaatsvonden over mogelijke veranderingen als gevolg van de beperkende maatregelen. Ook hebben we gekeken of er op social media en in het bijzonder op de berichtenservice Telegram, een verschuiving viel waar te nemen in het aantal drugs gerelateerde berichten voor de COVID-19 uitbraak tot aan de eerste versoepelingen van de maatregelen eind mei. De gevonden resultaten zijn gekoppeld aan een inventarisatie van Mainline onder professionals en/of mensen die drugs gebruiken binnen de klassieke doelgroep (heroïne en basecoke) uit het hele land, en professionals en/of mensen die drugs gebruiken binnen de chemsex doelgroep, met name uit Amsterdam.

Samenvattend kunnen we concluderen dat (dd 5 juni) van enige impact van de coronamaatregelen op de prijzen, beschikbaarheid of samenstelling van de meest gangbare illegale drugs in Nederland  vooralsnog geen sprake lijkt te zijn.

European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction and Europol (2019). EU Drug Markets Report 2019. Publications of the European Union, Luxembourg.  

Brunt TM, Niesink RJ, van den Brink W. Impact of a transient instability of the ecstasy market on health concerns and drug use patterns in The Netherlands. Int J Drug Policy. 2012 Mar;23(2):134-40. doi: 10.1016/j.drugpo.2011.05.016. Epub 2011 Jul 8.

Van der Gouwe, D., Blankers, M., & Van Laar, M. (2019). Factsheet: Online drugsmonitoring. Utrecht: Trimbos-instituut.

EMCDDA
Het EMCDDA heeft een aparte webpagina over de implicaties van Covid-19 voor mensen die drugs gebruiken.

Crew Scotland houdt bij wat er in verband met de uitbraak van het coronavirus op de drugsmarkten gebeurt, zet onder andere wereldwijde surveys uit en bericht daarover op een website die regelmatig wordt ge-update.