Connect: Motivatie verhogen

5.1 Motiverende gespreksvoering (MGV)

Wanneer een patiënt twijfelt over het stoppen, ligt daar de kans om de motivatie te verhogen middels motiverende gespreksvoering (MGV). Let op: een motiverend gesprek kost tijd en bij voorkeur wordt daar een apart consult voor ingepland. Nadat u ‘Ask’ en ‘Advise’ hebt toegepast, kunt u de patiënt uitnodigen voor een vrijblijvend consult bij uzelf of een andere zorgverlener die MGV kan toepassen.

Wat is MGV?

MGV is een op samenwerking gerichte gespreksstijl die iemands eigen motivatie en bereidheid tot verandering versterkt. De richtlijn Behandeling van Tabaksverslaving stelt dat het gebruik van MGV effectief is en leidt tot een hoger percentage stoppers.

Het goed toepassen van MGV vraagt veel oefening (in de praktijk). Een empathische, respectvolle en open houding vormt de basis van MGV. Het is belangrijk om de perspectieven van de patiënt te begrijpen zonder dat u hierover oordeelt of bekritiseert.

5.2 Verander- en behoudtaal

Verandertaal

Essentieel bij MGV is het uitlokken van verandertaal. Verandertaal is een verzamelwoord voor alle uitspraken die vóór verandering pleiten.

Voorbeelden van verandertaal:

  • ‘Misschien kan ik proberen om wat minder te gaan roken.’
  • ‘Ik weet wel dat roken slecht is en dat ik zou moeten stoppen.’
  • ‘Ik zou me minder schuldig voelen als ik niet meer zou roken’.

Verandertaal uitlokken is een manier van communiceren waardoor de patiënt zélf redenen om te veranderen en de voordelen daarvan aanhaalt. Op deze manier motiveert hij zichzelf. Mensen laten zich vlugger overtuigen door wat zij zichzelf horen zeggen, dan door wat anderen vertellen. Door in te gaan op de redenen die de patiënt aanhaalt om te stoppen met roken (verandertaal), kunt u het belang van verandering versterken. Vraag door, bevestig de verandertaal of vat deze samen. Op deze manier kunt u nog meer verandertaal uitlokken en de motivatie tot stoppen versterken.

Behoudtaal

Het tegenovergestelde van verandertaal is behoudtaal. Behoudtaal is een verzamelwoord voor alle uitspraken die tegen verandering pleiten. Iemand die verandering overweegt, maar er nog niet uit is, noemen we ‘ambivalent’. Iemand die ambivalent is zal de verandertaal steeds afwisselen met behoudtaal.

Voorbeelden van behoudtaal:

  • ‘Ik krijg zoveel stress als ik stop met roken’.
  • ‘Roken hoort er gewoon bij’.
  • ‘Mijn ouders hebben ook hun hele leven gerookt.’

5.3 Basiscommunicatie vaardigheden

De basis-gesprekstechnieken van Motiverende Gespreksvoering zijn de ORBS-vaardigheden. Het zijn vaardigheden die u in ieder gesprek nodig heeft.

Open vragen stellen

Een open vraag nodigt iemand uit om even na te denken voordat hij reageert en geeft veel speelruimte bij het antwoorden

Voorbeelden open vragen:

  • Hoeveel vertrouwen heeft u erin dat het gaat lukken om te stoppen?
  • Hoe denkt u over roken?

Wanneer u na een open vraag meteen weer een nieuwe vraag stelt, kan het gesprek een soort kruisverhoor worden. Daarnaast weet u niet of de ander de informatie wel begrepen hebt. Een mooi ritme binnen Motiverende Gespreksvoering is dan ook dat u één open vraag stelt, gevolgd door twee of drie reflecties.

Reflectief luisteren

Reflectief luisteren is essentieel om de motivatie te vergroten en voor goede communicatie. Hierbij gist u als luisteraar naar wat de spreker bedoelt. Vaak is het een zin met het voornaamwoord je of u als onderwerp. Reflecties variëren in diepte van eenvoudige herhaling tot complexe reflecties en ‘voortborduren op’.

Door uitspraken van de patiënt te reflecteren gaat u net iets verder dan wat de patiënt eigenlijk heeft gezegd. Op deze manier helpt u de patiënt vooruit en lokt u verandertaal uit.

Bevestigen

Bevestigen is het herkennen, ondersteunen en stimuleren van de sterke kanten en de inzet van de patiënt. Bevestigen doet u in een gesprek door te benadrukken wat positief is.

Samenvatten

Een samenvatting brengt de informatie die de patiënt gegeven heeft bijeen en kan samenvoegend, verbindend of afrondend zijn. 

Extra tip: Probeer veelvoorkomende valkuilen te vermijden. Valkuilen van MGV zijn: te snel informatie willen geven, het verbeterreflex (‘ik weet het goede antwoord dus ik zeg het al’), te snel willen gaan en te weinig richting willen geven.

5.4 Hoe motiveer ik iemand om te stoppen?

U heeft net kennis gemaakt met MGV-gesprekstechnieken om de motivatie te verhogen, namelijk: open vragen, reflecteren, bevestigen en samenvatten. U gebruikt deze technieken om verandertaal uit te lokken. Behoudtaal probeert u zoveel mogelijk te vermijden. In dit onderdeel leert u deze technieken te gebruiken bij het doorlopen van een aantal onderdelen die bij de stap ‘motivatie verhogen’ horen.

Motivatie vaststellen

De eerste belangrijke stap is het vaststellen van de motivatie om te stoppen met roken. U kunt dit doen door open vragen te stellen of door gebruik te maken van schaalvragen. Schaalvragen bieden aanknopingspunten voor verandering en hiermee start u eigenlijk al met het verhogen van de stopmotivatie.

Voorbeeld open vraag:

  • “Hoe denkt u over stoppen met roken?”

Voorbeeld schaalvraag?

  • “Hoe graag wilt u stoppen met roken op een schaal van 0 (wil helemaal niet stoppen) tot 10 (wil heel graag stoppen)?”

Voor- en nadelen bespreken

Het verkennen van de voor- en nadelen van (stoppen met) roken helpen in de zoektocht van de motivatie. 

U kunt vragen naar de redenen waarom iemand rookt:

  • “Welke voordelen van roken ziet u?”

Geef de patiënt de tijd om deze vraag te beantwoorden. Luister goed naar de redenen, vat het goed samen en bevestig dat u oog heeft voor zijn of haar stress of behoefte aan ontspanning.

Eerder is al aan bod gekomen hoe u de motivatie om te stoppen kunt vaststellen, bijvoorbeeld met een schaalvraag:

  • “Hoe graag wilt u stoppen met roken op een schaal van 0 (wil helemaal niet stoppen) tot 10 (stoppen heel belangrijk)?”

Hier kunt u op doorvragen:

  • “Waarom is het al een 6? Hoe kunnen we er een 7 van maken?”

Bevestig de voordelen van stoppen die de patiënt noemt. Noemt de patiënt geen voordelen? Vraag dan door. Of vraag:

  • “Wat zouden andere mensen als voordelen noemen?”
  • “Andere rokers zeggen… hoe is dat voor u?”

Barrières bespreken en vertrouwen vergroten

Stoppen met roken is niet alleen een kwestie van willen, maar ook van kunnen en vertrouwen hebben. Bij het uitvragen van de voor- en nadelen van (stoppen met) roken kunnen ook barrières naar voren komen. Door barrières bespreekbaar te maken, kunt u adviezen geven die aansluiten op de behoeften van de patiënt. U kunt ook een schaalvraag naar vertrouwen gebruiken.

“Hoeveel vertrouwen heeft u dat het gaat lukken om te stoppen met roken, op een schaal van 0 tot 10? Wat maakt dat het een 3 is, en bijvoorbeeld geen 2? Wat zou u kunnen bedenken om van die 3 een 4 te maken? Wat heeft u nog meer nodig? Wie zou u kunnen steunen?”

In dit filmpje (wachtwoord: connect-studie) ziet u een voorbeeld van hoe een kinderarts de motivatie probeert te verhogen bij een ouder door de voor- en nadelen van het roken te bespreken en een schaalvraag naar vertrouwen te gebruiken.

Zie ook een ander filmpje waarin longartsen Wanda de Kanter & Pauline Dekker laten zien hoe u wel en niet de motivatie verhoogt bij patiënten.

Kennis verhogen en misstanden weerleggen

Vaak hebben rokende patiënten misvattingen over (stoppen met) roken. Het is belangrijk dat u deze misvattingen weerlegt.

Voorbeelden van misvattingen zijn: “ik ervaar geen klachten”; “mijn ouders hebben ook altijd gerookt en zijn allebei gezond”; “ik rook niet zoveel/ik rook al veel minder dan eerst”; “ik ben bang om aan te komen als ik stop”; “roken helpt mij tegen stress”; “het gaat me toch niet lukken”.

Ga in op de misvattingen en benadruk de grotere gezondheidsvoordelen van stoppen. Wees begripvol en vraag toestemming om meer uit te leggen. Zeg bijvoorbeeld:

  • “Ik begrijp dat het zo lijkt en toch klopt het niet. Vindt u het goed dat ik daar wat meer over uitleg?”

In dit filmpje (wachtwoord: connect-studie) ziet u een voorbeeld van hoe een gynaecoloog bij een zwangere vrouw misvattingen over stoppen met roken weerlegt.

5.5 Weerstand in het gesprek

Weerstand in het gesprek herkent u aan:

  • Afserveren: u doet een voorstel en de patiënt veegt het van tafel
  • Onderbreken: de patiënt begint over een ander onderwerp
  • Onttrekken: de patiënt laat u praten en u merkt dat hij/zij niet meer echt luistert

Als u op weerstand reageert met argumenten zal deze niet afnemen. De manier waarop u als zorgverlener reageert, zorgt ervoor dat de weerstand toeneemt of afneemt. Weerstand is een teken dat u de aansluiting met de ander begint te verliezen, bijvoorbeeld omdat u te snel wilt gaan. Weerstand is een belangrijk signaal voor u als zorgverlener om van strategie te veranderen. Erken de weerstand en onderzoek waar deze vandaan komt. Maak hierbij gebruik van de MGV-gesprekstechnieken (open vragen, reflecteren, bevestigen en samenvatten).

U kunt op weerstand reageren door:

  • U te verontschuldigen (“sorry, ik ging mogelijk wat vlug”)
  • In te stemmen (“u heeft gelijk, het is ook lastig om meteen al iets te beslissen hierover”)
  • De focus te verschuiven (“misschien is het inderdaad een beter idee om nu de financiële problemen te bespreken en het roken te laten liggen tot volgende keer”)
  • De weerstand te benoemen of vragen waar deze vandaan komt (“ik zie dat u wat achteruit gaat zitten. Wat denkt u nu?”)

De meeste zorgverleners voelen wel als er signalen van weerstand ontstaan. Moeilijker is het om deze te benoemen. Door dat tóch te doen, ontstaat er weer ruimte in het gesprek. De ander voelt zich weer gezien en zo vindt u weer aansluiting bij de ander.

5.6 Nascholing

Het goed toepassen van MGV vergt veel oefening. Wij raden u dan ook aan om een geaccrediteerde nascholing of opleiding te volgen waarin u leert oefenen met de technieken. Op deze website vindt u een overzicht van geaccrediteerde nascholing/opleidingen op het gebied van SMR begeleiding.