Versoepeling bezoekverbod in zorginstellingen verbetert stemming bewoners

2 december 2020

De versoepeling van het bezoekverbod als gevolg van de COVID-19 pandemie heeft een positieve verandering gebracht in stemming en gedrag van bewoners in verzorgings- en verpleeghuizen. Met name de kwaliteit van leven verbeterde. Opvallend is dat de eenzaamheid onder bewoners wel hoog bleef.

Dit is een van de conclusies uit het onderzoek Gevolgen van sociale isolatie in de verzorgings- en verpleeghuizen. Tijdens de eerste meting in mei werden 193 bewoners, 1.609 familieleden en 811 zorgmedewerkers gevraagd naar hun ervaring. In de tweede meting in juni en juli waren dit 69 bewoners, 775 familieleden en 324 zorgmedewerkers. Voor beide metingen zijn deelnemers onafhankelijk van elkaar geworven.

In samenwerking met de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit heeft het Trimbos-instituut tijdens (mei) en vlak na het beëindigen van het landelijke bezoekverbod (eind juni en juli) een online bevraging gehouden onder bewoners, familieleden en zorgmedewerkers van verpleeghuizen en woonzorgcentra. Dit onderzoek is uitgevoerd binnen het door ZonMw gefinancierde project ‘Corona Tijden in Nederland’, dat zich richt op de impact van sociale afstand op kwetsbare doelgroepen.

Minder stemming- en gedragsproblemen na versoepeling

Uit de meting van mei bleek dat het bezoekverbod grote impact had op bewoners. Er werd onder andere een sterke toename gevonden in de ernst en frequentie van stemmings- en gedragsproblemen. Ook de kwaliteit van leven van bewoners werd door alle bevraagden veel lager gewaardeerd dan voor het bezoekverbod. Al kort na de opheffing van het landelijke bezoekverbod werden hierin verbeteringen zichtbaar. Vragenlijsten werden ongeveer twee weken nadat een woonvoorziening weer open was voor bezoek ingevuld. Er werden positieve veranderingen gevonden in stemming en gedragsproblemen onder bewoners. Minder zorgmedewerkers meldden verergering van klachten als depressie, prikkelbaarheid, angst en agitatie, dan in mei. Er werd juist vaker een afname in de ernst van de problemen gemeld. Familieleden rapporteerden minder vaak een negatieve stemming op te merken bij hun naaste, volgens hen waren bewoners vooral minder vaak verdrietig en vaker blij. Een duidelijke af- of toename in het voorschrijven van medicatie voor stemming en gedrag ten opzichte van de meting in mei werd niet gevonden.

Net als tijdens het bezoekverbod, had ongeveer 1 op de 7 bewoners in de afgelopen 4 weken geen contact met familie of vrienden toen bezoek weer mogelijk was. Opvallend is wel, dat ondanks dat bewoners weer gemiddeld twee tot drie bezoek per week kregen, ze niet per se minder eenzaam waren dan tijdens het bezoekverbod.

Kwaliteit van leven boven veiligheid

Vaker dan tijdens het bezoekverbod vonden de deelnemers kwaliteit van leven voor bewoners belangrijker, dus het toelaten van bezoek en daarmee een groter risico op infectie, dan veiligheid, dus het risico op infectie beperken door geen bezoek toe te laten. Deze verschuiving naar kwaliteit van leven kan enerzijds komen omdat het bezoekverbod lang heeft geduurd, maar anderzijds ook omdat door de landelijke daling van het aantal infecties het risico daadwerkelijk kleiner was. Daarnaast waren er ook meer persoonlijk beschermende middelen beschikbaar en kon er meer getest worden. Ook hadden instellingen voor verpleging en verzorging beleid gemaakt om bezoek veilig te kunnen laten verlopen. Zorgmedewerkers die deelnamen aan het onderzoek gaven over het algemeen aan hierin geen tot weinig inspraak in te hebben gehad. Opvallend is wel, dat net als in mei, er een substantiële groep is die geen keuze kon maken tussen kwaliteit van leven en veiligheid. Ongeveer 1 op de 3 bewoners en zorgmedewerkers, en 1 op de 5 familieleden vinden deze keus te moeilijk, ondanks de veranderde omstandigheden.

Geen landelijk bezoekverbod

Omdat het onderzoek anoniem is uitgevoerd is niet te herleiden hoeveel woonvoorzieningen hebben deelgenomen en is onduidelijk of de resultaten representatief zijn. Wat de bevindingen sterkt, is dat de perspectieven van de situatie tijdens en na het bezoekverbod van zowel bewoners, familieleden en medewerkers sterk overeenkomen. De positieve impact van de versoepeling van het bezoekverbod was al na een relatief korte periode zichtbaar. De resultaten onderschrijven het besluit om geen landelijk bezoekverbod meer in te stellen en bezoek zoveel mogelijk doorgang te laten vinden voor het welzijn van bewoners.