Demografie
Leeftijd en geslacht
- Schizofrenie openbaart zich meestal in de late puberteit en bij jonge volwassenen. Bij mannen gemiddeld 3 tot 4 jaar eerder dan bij vrouwen[12]
- De ziekte komt bij mannen waarschijnlijk vaker voor dan bij vrouwen.
- Bij jonge kinderen is schizofrenie zeldzaam. Hooguit 4% van alle gevallen van de ziekte uit zich voor de leeftijd van 15 jaar. [12]
- Door de toegenomen levensverwachting groeit het aantal ouderen met schizofrenie. 10% van deze groep heeft schizofrenie die laat is ontstaan, gewoonlijk na de leeftijd van 45 jaar. De late schizofrenie treedt vaker op bij vrouwen dan bij mannen en is hoofdzakelijk van het paranoïde type. [11]
Etnische achtergrond
In de Nederlandse geestelijke gezondheidszorg bestaat de indruk dat schizofrenie oververtegenwoordigd is onder personen van Surinaamse en Antilliaanse afkomst. Dit is trouwens ook zo in Londen voor mensen van Afro-Caraïbische herkomst. [10]
In een studie in Den Haag registreerden onderzoekers nieuwe 'gevallen' van schizofrenie in huisartspraktijken en in de geestelijke gezondheidszorg:
- De kans dat het een 'eerste-generatie' burger van Surinaamse of Antilliaanse herkomst betrof, was naar verhouding 3 maal groter dan voor autochtonen. [15]
- Bij Marokkanen was de overeenkomstige kans nog groter: 4,5.
- Voor Turken werd geen verschil gevonden.
- Het risico werd eerder groter dan kleiner bij 'tweede-generatie' allochtonen.
Het is de vraag in hoeverre etnische achtergrond er op zich toe doet. Aannemelijk is dat bepaalde etnische groeperingen in weinig florissante omstandigheden verkeren die het ontstaan van schizofrenie bevorderen. Ook discriminatie lijkt er toe te doen.
Individuele kwetsbaarheid
Erfelijkheid
Als schizofrenie zich in een familie voordoet is het risico dat een ander familielid de ziekte krijgt 10 tot 50 keer groter dan normaal.[7] Dit op zich hoeft nog niet te duiden op een genetische component.
Overtuigender in dit opzicht zijn de uitkomsten van studies onder tweelingen. Als 1 lid van een eeneiige tweeling schizofrenie heeft is de kans dat ook de ander de aandoening krijgt 40% tot 50%.
Ontwikkeling op jonge leeftijd
- Er wordt vermoed dat schizofrenie te maken kan hebben met een gestoorde ontwikkeling van het zenuwstelsel op kinderleeftijd. Daarvoor bestaat inderdaad enig bewijs. Wat die storing precies inhoudt en waarop zij berust, is onduidelijk. Naast gebeurtenissen voor of bij de geboorte zouden invloeden van buiten een rol kunnen spelen.
- In dit verband worden wel ongunstige omstandigheden voor de foetus genoemd, bijvoorbeeld een virusinfectie (influenza) of overmatige stress bij de moeder, en zaken als een voedingstekort voor of na de geboorte (zoals in de Nederlandse hongerwinter) en hersenvliesontsteking in de eerste levensjaren.
Persoonlijkheid
Schizofrenie doet zich iets vaker dan gemiddeld voor bij mensen met een geremde of neurotische persoonlijkheid of met een 'gevoelige natuur' (interpersoonlijke sensitiviteit).[13] Er bestaat geen verband met impulsiviteit.
Complicaties rond de geboorte
Vele verwikkelingen rond de geboorte zijn in verband gebracht met het later tot uiting komen van schizofrenie bij het kind. Het gaat om zaken als het niet samengaan van de resusfactor van moeder en foetus, keizersnede, tangverlossing en laag geboortegewicht. Voor de meeste van die factoren is de bedoelde relatie zwak. [16]
Genotmiddelen
Niet genoemd vanwege onduidelijkheid over de status van risicofactor
Omgevingsfactoren en levensgebeurtenissen
Belastende ervaringen kunnen bijdragen aan het tot uiting komen van schizofrenie. Het begrip 'belastend' is betrekkelijk. Andere mensen zullen het vertrek uit het ouderlijk huis of het baren van een kind juist als vreugdevol of stimulerend ervaren. Belangrijk hier is dat het gaat om gebeurtenissen die aanpassing vergen, waartoe de tot schizofrenie geneigde persoon kennelijk niet goed in staat is. Voorbeelden:
- Zwaar drinken en roken; gebruik van drugs
Zwaar drinken en roken en gebruik van drugs als cannabis komen onder mensen met schizofrenie veel meer voor dan onder de doorsnee bevolking. [5] Dit betekent niet dat consumptie van genotmiddelen de aandoening veroorzaakt of daarvoor een risico vormt. Het kan ook andersom zijn. Dit laatste ligt meer voor de hand: (aanleg voor) schizofrenie vergroot de interesse in genotmiddelen, bijvoorbeeld doordat ze symptomen zouden verlichten (poging tot zelfmedicatie).[17] - Cannabis
Gegevens uit onder meer Nederland doen vermoeden dat aanhoudend gebruik van cannabis psychotische verschijnselen kan uitlokken ook bij mensen die daar nog geen last van hadden.[18] Daaruit kan nog niet worden geconcludeerd dat cannabis schizofrenie veroorzaakt: een psychotisch symptoom staat niet gelijk aan schizofrenie. - Mate van verstedelijking
Mensen die opgroeien of wonen in stedelijke gebieden vertonen vaker psychotische verschijnselen en mogelijk schizofrenie dan bewoners van het platteland. Dit geldt ook voor Nederland.[4] - Vertrek uit het ouderlijk huis
- Scheiding
- Verlies van een dierbare of van een baan
- Verwachten of baren van een kind.[12]
- Dak- en thuisloosheid
Dak- en thuisloosheid kan schizofrenie uitlokken.[12] Maar schizofrenie kan ook aan het dakloze bestaan voorafgaan of daar zelfs een van de oorzaken van zijn. Het is moeilijk te bepalen hoeveel dak- en thuislozen schizofreen zijn. Uit studies onder daklozen in Utrecht en Den Haag bleek respectievelijk 15% en 5% schizofrenie te hebben.[19, 20]
