Om te weten of een kind CD of ODD heeft moet het kind aan een aantal criteria voldoen. De criteria staan beschreven in het diagnostisch classificatiesysteem DSM-IV.
CD
Een kind of een adolescent heeft een gedragsstoornis als tenminste 3 van de 15 onderstaande criteria het afgelopen jaar - en tenminste 1 criterium het laatste half jaar - aanwezig zijn in diverse situaties.
Agressie gericht op mensen en dieren. Het kind of de jongere:
- pest, bedreigt of intimideert vaak anderen
- begint vaak vechtpartijen
- heeft een 'wapen' gebruikt dat anderen lichamelijk letsel kan toebrengen (bijvoorbeeld een knuppel, steen, gebroken fles, mes, vuurwapen)
- heeft mensen mishandeld
- heeft dieren mishandeld
- heeft in een direct contact iemand bestolen (bijvoorbeeld iemand van achteren neerslaan, tasjesroof, afpersing, gewapende overval)
- heeft iemand tot seksueel contact gedwongen
Vernieling van eigendom. Het kind of de jongere:
- heeft opzettelijk brand gesticht met de bedoeling ernstige schade te veroorzaken
- heeft opzettelijk eigendommen van anderen vernield (anders dan door brandstichting)
Leugenachtigheid of diefstal. Het kind of de jongere:
- heeft ingebroken in een huis, gebouw of auto
- liegt vaak om goederen of gunsten van anderen te krijgen of om verplichtingen uit de weg te gaan (bijvoorbeeld oplichting)
- heeft zonder direct contact met het slachtoffer voorwerpen van waarde gestolen (bijvoorbeeld winkeldiefstal maar zonder in te breken, valsheid in geschrifte)
Ernstige schendingen van regels. Het kind of de jongere:
- blijft vaak, ondanks het verbod van de ouders, 's nachts van huis weg, beginnend voor het 13e jaar
- is tenminste tweemaal van huis weggelopen en 's nachts weggebleven (of eenmaal gedurende een langere periode zonder terug te keren)
- spijbelt vaak, beginnend voor het 13e levensjaar
ODD
Een kind heeft ODD als hij of zij voldoet aan 4 of meer van de onderstaande 8 criteria gedurende minimaal 6 maanden.
Het kind:
- is vaak driftig
- maakt vaak ruzie met volwassenen
- is vaak opstandig of weigert zich te voegen naar verzoeken/regels van volwassenen
- ergert vaak met opzet anderen
- geeft anderen vaak de schuld van eigen fouten of wangedrag
- is vaak prikkelbaar en ergert zich gemakkelijk aan anderen
- is vaak boos en gepikeerd
- is vaak hatelijk en wraakzuchtig
Een kind met ODD heeft - thuis of bij mensen die het goed kent - last van woede-uitbarstingen, koppigheid, het is ongevoelig voor aanwijzingen van volwassenen, niet geneigd om een compromis te zoeken of te overleggen of zich te voegen naar volwassenen.
Het kind vloekt vaak, heeft last van een lage eigenwaarde, is afstandelijk en heeft moeite om emoties te uiten. Het legt moeilijk contact, heeft last van stemmingswisselingen en heeft een lage frustratietolerantie. Deze kinderen tasten voortdurend grenzen af en zijn agressief.[10]
Verondersteld wordt dat ODD een milde variant is van CD. Het merendeel van de kinderen met CD (90% procent) heeft vroeger ODD gehad, maar het omgekeerde geldt niet.
Lang niet alle kinderen met ODD krijgen CD. Geschat wordt dat een kwart CD krijgt en uiteindelijk ontwikkelt 10% van de kinderen met ODD als volwassene een antisociale persoonlijkheidsstoornis.
