ODD
Subtypen van ODD worden onderscheiden:
- Kinderen die wel CD ontwikkelen.
- Kinderen die geen CD ontwikkelen.
CD
Subtypen van CD worden onderscheiden op basis van:
Leeftijd
In de DSM-IV wordt onderscheid wordt gemaakt tussen:[1]
- Type CD dat in de kindertijd begint (aanwezigheid van ten minste 1 symptoom vóór het 10e levensjaar).
- Type CD dat in de puberteit begint (afwezigheid van enig symptoom voor het 10e levensjaar).
Hoe eerder CD zich openbaart, hoe slechter de vooruitzichten zijn. Als een kind op zeer jonge leeftijd symptomen van CD vertoont, dan heeft het een grotere kans om zich als volwassene agressief te gaan gedragen of om een antisociale persoonlijkheidsstoornis te ontwikkelen.
Bij kinderen die de stoornis voor het eerst in de puberteit krijgen - zonder dat er in de kindertijd sprake was van problemen - zijn de vooruitzichten beter. Meestal gaan de gedragsproblemen dan weer voorbij.[2;5;6]
Agressief gedrag
Het type agressief gedrag van kinderen of adolescenten met CD kan verschillen:[7]
- Openlijk agressief, zoals veelvuldig ruzie maken met ouders, leerkrachten, vloeken, dreigen of slaan.
- Heimelijk agressief, zoals liegen of stelen.
Onderscheid wordt verder gemaakt in de functie die het antisociale gedrag van kinderen of adolescenten met CD heeft:
- Sommigen gedragen zich agressief als ze het gevoel hebben uitgedaagd te worden (reactief agressief). Zij reageren emotioneel en boos op een bedreiging, aanval of frustratie.
- Anderen gedragen zich agressief omdat ze hiermee iets hopen te bereiken, bijvoorbeeld het verhogen van hun status (proactief agressief). Zij zijn kil, berekenend, hebben een gebrek aan empathie en gebruiken koelbloedig agressie om hun doelen te bereiken.
Kinderen met CD die de wereld als vijandig of bedreigend ervaren en zich snel uitgedaagd voelen, lopen meer risico geïsoleerd te raken. Het kind gaat dan vaak slechter presteren op school en komt sneller in aanraking met leeftijdgenoten die ook gedragsproblemen hebben. Gevolg is dat deze kinderen zich vaak nog agressiever gaan gedragen.
Empathie
Kinderen met CD verschillen in de mate waarin ze emoties kunnen voelen of zich in anderen kunnen inleven.[3;8;9] Sommigen scoren hoog op gevoelloosheid (een centraal kenmerk van psychopathie) en anderen scoren niet hoog op gevoelloosheid.
Het niet voelen van angst staat de ontwikkeling van schuldgevoel en inlevingsvermogen in de weg. Deze kinderen zijn minder goed in staat om gevoelens van verdriet te herkennen bij anderen en ze zijn minder gevoelig voor bedreigende en emotionele gebeurtenissen.
Kinderen of adolescenten met CD die hoog scoren op gevoelloosheid hebben meer politiecontacten en ernstigere gedragsproblemen, zijn agressiever en gedragen zich crimineler dan kinderen met CD die niet hoog scoren op gevoelloosheid.
