De organisatie van de GGZ verandert door de nieuwe financieringskaders en het nieuwe beleid, gericht op zorgnetwerken en marktwerking. Visies over de consequenties voor de toekomstige organisatie van de GGZ lopen echter uiteen. Bepalend voor die visies is onder andere de mate waarin het accent gelegd wordt op a. een meer concurrerende of een meer op samenwerking gerichte GGZ en b. een meer medisch georiënteerde of een meer op andere maatschappelijke domeinen georiënteerde GGZ.
In de Trendrapportage GGZ 2008 zijn in opdracht van het Ministerie van VWS vier toekomstscenario’s beschreven:
1. Concurrentie in een medische GGZ
Kernbegrip in dit eerste scenario is behandeling. De geestelijke gezondheidszorg sluit onder invloed van de overheveling naar de ZVW aan bij de somatische gezondheidszorg en tendeert naar een geprotocolleerde, medische benadering van geestelijke gezondheidsproblemen. Instellingen binden zorgverzekeraars aan zich door zich profileren als specialisten op het gebied van veel voorkomende klachten en door in te zetten op doelmatigheid, effectiviteit en evidence base. Op microniveau neemt de bedrijfsmatige doelmatigheid van de GGZ toe. De concurrentie zet ook aan tot het zoeken naar nieuwe afzetmogelijkheden.
2. Samenwerking in een medische GGZ
Kernbegrip in dit scenario is zorg. Psychische problemen worden beschouwd als ziekten en diegenen die aan deze ziekten lijden verdienen goede, integrale zorg. Continuïteit en samenhang in de zorg voor mensen met psychische stoornissen staan centraal. Zorgprogramma’s, ketenzorg en disease-management worden beschouwd als belangrijke organisatieprincipes voor de GGZ. Interne samenwerking in de zorg krijgt meer nadruk dan samenwerking met andere sectoren.
3. Concurrentie in een contextuele GGZ
Kernbegrip in dit scenario is persoonlijk geluk. Geestelijke gezondheidsproblemen worden gezien als behorend bij het leven en samenhangend met een breed scala aan mogelijke levensgebeurtenissen, sociale omstandigheden en persoonlijke ontwikkelingen. GGZ-aanbieders profileren zich en beconcurreren elkaar met een breed arsenaal aan hulpvormen, aansluitend bij uiteenlopende sociale omstandigheden, levensfasen, behoeften, perspectieven en levensovertuigingen van betrokkenen.
4. Samenwerking in een contextuele GGZ
Kernbegrip in dit scenario is maatschappelijk welzijn.Geestelijke gezondheidsproblemen gezien als behorend bij het leven en mede bepaald door de omstandigheden. Oplossingen voor die problemen worden niet alleen gezocht bij de persoon in kwestie, maar ook in die omstandigheden, op school en op het werk. Participatie van mensen met langdurige psychische problemen wordt breed gedragen en gefaciliteerd. Gestimuleerd door de overheid en met het oog op de economische voordelen op de langere termijn, kiezen ook de zorgverzekeraars voor investeringen in brede maatschappelijke samenwerking en maatschappelijke participatie.
